राजनीतिको एउटा महत्वपूर्ण पाटो भनेको नैतिकता हो । आजको सिङ्गो राजनीतिक क्षेत्रले जनविश्वास गुमाउनुको मुख्य कारण नै नैतिकताको अभाव हो । सामाजिक नैतिक हैसियत शून्य भएका, भ्रष्ट आचरणका कारण सामाजिक रूपमै बहिष्कृतहरू दलबल र पैसाको आडमा सत्ता र शक्तिका सदाबहार खेलाडी बन्न पुगेका छन् । व्यक्ति स्वयमभित्र नैतिकता नहुँदासम्म समाज र राजनीति स्वच्छ हुनै सक्दैन ।

समाजका केही युवामा नैतिकता र इमानदारिता समाप्त भएको देखिन्छ । नैतिकताले मानिसलाई अनुशासित, इमानदार र कर्तव्यपरायण पनि बनाउँछ भन्ने उनीहरुले न आफैँ सिके न कसैले उनीहरुलाई पिलाइदिए त्यसैले होला क्षुद्रपन बढेको पाइन्छ । युवा पुस्तामा नैतिकताको खडेरी परेकाले समाजमा कस्तो उत्तराधिकारी उत्पादन हुने त्यो सोचनीय विषय बनेको छ । सबै कुराको ज्ञान र सीप मात्रै भएर पनि हुँदैन । दक्ष नेतृत्वमा चाहिने आवश्यक सबै गुण नहुन सक्छ । असल नेतृत्व हुन व्यक्तिमा कुशल समन्वयकर्ता, निडर व्यक्तित्व, मृदुभाषी, चतुर, दूरदर्शिता, मूल्यांकन र निर्णय क्षमता, शालीनता, पारदर्शिता, धैर्य, इमानदारिता, सकारात्मक चिन्तन, सहअस्तित्वको भावना आवश्यक पर्दछ । चातुर्य देखाउने नेताको कमी त नहोला तर सँगै प्रकट हुने धूर्त प्रवृत्तिले नेताको व्यक्तित्व समाप्त पार्छ । कुशल नेतृत्वले समाजलाई आवश्यक परेको बेला सबैलाई मिलाएर सम्पूर्ण जनताको प्रतिनिधित्व गर्दै सक्षम नेतृत्व दिन सक्नुपर्छ । कुशल नेता वा नेतृत्वले त आफ्नो पार्टी, कार्यकर्ताप्रति मात्रै केन्द्रित नभई सम्पूर्ण विचार र जनताको हितमा विचार राख्न सक्नुपर्छ ।

अहिले देशमा तीन तहका सरकार बनेका छन् । यी सरकारका मन्त्री, सांसद र स्थानीय सरकारका जनप्रतिनिधि जनताको विश्वासको मतलाई शिरोधार्य गरेर लागे पनि कतै न कतै नराम्रोसँग चिप्लिइरहेका छन् । अहिले सामाजिक सञ्जालमा कतै चर्चा र कतै विरोधका स्वरहरु गुञ्जन थालेका छन् । जनप्रतिनिधिमा राजनीतिको भूत चढेको छ ।  कुनै मान्छेको नाम कुनै ठाउँमा आइहाल्यो भने सबभन्दा पहिला कुन पार्टीको हो भनेर सोधिन्छ । अनि एउटा धारणा तत्काल बनाइन्छ । त्यही धारणाअनुसार व्यक्तिको मूल्याङ्कन गरिन्छ । राम्रोलाई नराम्रो र नराम्रोलाई राम्रो देखिन्छ । हाम्रा भन्दैमा राम्रा देख्न हुँदैन । त्यो संस्कारको अन्त हुनुपर्छ । अनि बल्ल सुध्रन्छ देश। हामी पनि सुध्रन्छौं । राजनीति नसुधारिए हामी सुध्रन्नौँ । हामी नसुध्रे राजनीति सुधारिन्नँ । त्यसैले यो विषयलाई गहन रूपमा लिएर मनन गर्नुपर्ने देखिन्छ ।

युवाहरु सामाजिक सञ्जाल प्रयोगमा अगाडि रहेका छन् । नेतृत्वमा कतै केही कमजोरी देखा पर्याे भने गाली र तालीको वर्षा शुरु भइहाल्छ । यो नै युवाको प्रमुख कमजोरी हो । सहीलाई सही भन्न नसक्ने युवाले आगामी दिनमा कस्तो नेतृत्व अंगाल्छ ? कोरोना भाइरस महामारीको रुपमा फैलिरहेको अवस्थामा सरकारले लकडाउन गरेको मौकालाई सदुपयोग गर्नुको साटो युवाहरु सामाजिक सञ्जालमा आलोचना र टीकाटिप्पणीमा मात्र सीमित रहन पुग्नु दुखद अवस्था हो ।

अहिले नेपाली समाजमा अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको उपयोग भन्दै नकरात्मकता ओकल्ने र गाली बर्साउने प्रवृत्ति सतहमै पुगेको छ । सार्वजनिक रूपमा अश्लील गाली, धम्की र एकअर्काविरुद्ध घृणा फैलाउने तहसम्मै किन पुग्दैछन् देशको नेतृत्व लिने वर्ग । कसैप्रतिको कुण्ठालाई पोख्न नकारात्मक टिप्पणी र गालीमा उत्रिने बानी बढ्दै जाँदा मन आत्तिने, उदासी बढ्ने र डिप्रेसनमा गएर व्यक्तिको नकरात्मक सोच पैदा हुने अवस्थामा यो समाज दौडिरहेको छ । अरूलाई पीडा दिन, होच्याउन र नराम्रो भन्न पाए सन्तोष मान्ने मनोवृत्ति यसैभित्र पर्छ । यसकारणले असामाजिक व्यक्तित्व विकास हुँदै जाँदा बच्चामा समेत यसले असर पर्ने देखिन्छ ।

मानिस स्वस्थ आलोचना गर्नतर्फ किन चुकिरहेको छ ? यसको मुख्य कारण भनेको राजनीति नै हो । आस्थाका आधारमा तर्कहरू प्रस्तुत हुने भएकाले नेतृत्वले सहजै पचाउने गरेको पाइन्छ । नेतृत्वले गल्ती महसुस भएपछि पनि नस्वीकार्ने, पश्चात्ताप नगर्ने, चाहिनेभन्दा धेरै इख लिने गर्नाले पनि अस्वाभाविक रुपमा हाबी भएको कतैकतै प्रष्ट देखिएको छ । यसले भने स्वयम् आफँैलाई अधोगतितर्फ धकेलिरहेको छ । त्यसैले यो बुझ्न जरुरी छ ।

आस्थाकै आधारमा नेतृत्वको गल्तीलाई ढाकछोप गर्न समर्थन गर्ने प्रवृत्ति नजानिँदो ढंगले मौलाइरहेको हँुदा त्यो समाजका लागि ठूलो घातक हुन सक्ने छ । देख्दा सामान्य लाग्ने यस्ता कुराले अनावश्यक प्रतिस्पर्धाको आधार बनाउने र नकारात्मक भावना पैदा भई व्यक्ति सधैं हाबी हुने प्रवृत्ति बढ्ने छ । अहिलेका गालीमा समाजका केही कारण छन् । पहिलो, फुर्सदिलो युवा पंक्ति हो । बेरोजगारी र फुर्सदिलो जीवनशैली, त्यसमाथि लकडाउनका कारण घरभित्रै बस्नुपरेको पीडा छ ।

बेरोजगारहरू पहिले आफ्ना असन्तुष्टि टोल–छिमेक, चिया, पान पसल, अल्पज्ञानीहरूको झुण्ड भेलामा र जुवाका खालमा पोख्थे तर अहिले सबै भेट बन्द भएको अवस्था छ । त्यसले दिमागमा नकरात्मक सोच उत्पन्न भई आफूमा भएको पीडा र असन्तुष्टिलाई सामाजिक सञ्जालको पहुँचका कारण गाली गर्न झनै सहज भएको छ । नागरिक सरकारप्रति विश्वस्त हुन सकिरहेका छैनन् । फलस्वरूप अविश्वास, शंका र निराशामा कुनै कमी आएको देखिँदैन । राजनीतिज्ञदेखि अगुवा व्यक्ति र पत्रकारसम्म पनि आ–आफ्ना बुझाइअनुसार टिप्पणी गरी कसैको देवत्वकरण र कसैको दैत्यत्वकरण गर्न अग्रसर देखिइरहेका छन् ।