काठमाडौंः नेपाल धितोपत्र बोर्डले गत आर्थिक वर्ष र चालु आर्थिक वर्षमा अहिलेसम्म गरी कुल ३० हाइड्रोपावर कम्पनीलाई आइपीओ बिक्री गर्न अनुमति दिइसकेको छ । त्यसअघि पनि हाइड्रोपावरको आइपीओ आएकै हुन्थ्यो ।

जसअनुसार गत वर्ष २९ र चालु आर्थिक वर्षमा १ गरी ३० वटा हाइड्रोपावर कम्पनीले आइपीओ बिक्री गर्न अनुमति पाएको देखिन्छ । यसरी आइपीओ बिक्री गर्न अनुमति पाएका ३० मध्ये १९ वटा कम्पनीको प्रतिशेयर नेटवर्थ ऋणात्मक अर्थात्, १०० रुपैयाँभन्दा पनि कम रहेको छ । यसरी नेटवर्थ ऋणात्मक हुनेलाई हेर्दा कुल निष्कासन अनुमति पाएका हाइड्रोपावर कम्पनीको ६३ प्रतिशत हुन आउँछ । त्यसैगरी, अधिकांश आइपीओ अनुमति पाएका हाइड्रोपावर कम्पनीको प्रतिशेयर आम्दानी पनि नोक्सानीमा रहेको देखिन्छ । गत वर्ष साधारण शेयर जारी गर्न अनुमति पाएका हाइड्रोपावर कम्पनीमध्ये कुथेली बुखरी स्मल हाइड्रोपावरको नेटवर्थ सबैभन्दा धेरै १६५ रुपैयाँ ४ पैसा रहेको छ । यो गत वर्षको चैतमसान्तसम्मको वित्तीय रिपोर्ट अनुसार हो । यसले चौथो त्रैमासको रिपोर्ट भने अहिलेसम्म सार्वजनिक गरेको छैन ।

दोस्रोमा भिजन लुम्बिनी उर्जाको नेटवर्थ १३९ रुपैयाँ ७७ पैसा रहेको छ । यसले चालु आर्थिक वर्षमा आइपीओ बिक्री गर्न अनुमति पाएको हो । यस कम्पनीले पहिलो चरणमा वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपाली र आयोजना प्रभावित क्षेत्रका स्थानीयलाई आइपीओ बिक्री गरिसकेको छ । अब सर्वसाधारणलाई सेयर बिक्री गर्न बाँकी छ । तथ्याङ्क अनुसार ३० कम्पनीमध्ये ११ वटाको मात्र नेटवर्थ १०० रुपैयाँभन्दा धेरै छ । सबैभन्दा कम नेटवर्थ बाराही हाइड्रोपावर पब्लिक लिमिटेडको ५८ रुपैयाँ ६३ पैसा रहेको छ । यसैगरी, भूगोल इनर्जीको ६४ रुपैयाँ ५४ पैसा, अप्पर स्याङ्गे हाइड्रोपावरको ६५ रुपैयाँ ७१ पैसा र मनकामना इन्जिनियरिङको ६९ रुपैयाँ नेटवर्थ रहेको छ ।

४ कम्पनीको प्रतिशेयर नेटवर्थ ७० रुपैयाँभन्दा कम छ । त्यस्तै, ९ वटाको ८० रुपैयाँ भन्दा कम नेटवर्थ देखिएको छ । यता, सबैभन्दा कम प्रतिशेयर आम्दानी अप्पर स्याङ्गेको देखिएको छ । यसको उक्त आम्दानी २४ रुपैयाँ ९४ पैसाले ऋणात्मक रहेको छ ।

यसरी प्रतिसेयर नेटवर्थ र प्रतिसेयर आम्दानी कम वा ऋणात्मक नै भएका कम्पनीहरुलाई समेत आइपीओ जारी गर्न स्वीकृति दिने धितोपत्र बोर्डले भने यस विषयमा लगानीकर्ता स्वयं नै सचेत भएर आवेदन दिनुपर्ने बताउदै आएको छ । बोर्डका अध्यक्ष रमेश कुमार हमालले बेलाबेला १० कित्ताको नीतिले गर्दा पनि जस्तोसुकै कमजोर कम्पनीको आइपीओ बिक्री भएको बताउने गरेका छन् । उनले सर्वसाधारणले पनि सचेत भएर कमजोर कम्पनीको शेयर नकिन्नुपर्ने बताउँछन् । तर अति कमजोर कम्पनीलाई अनुमति दिनबाट रोक्न भने उनले चाहेको देखिँदैन ।

नियमअनुसार नै दिएको भनेर बोर्डका पदाधिकारी पन्छिने गरेका छन् । नेपाल धितोपत्र बोर्डका प्रवक्ता मुक्तिनाथ श्रेष्ठले प्रक्रिया पूरा गरेर आएका कम्पनीहरुलाई नियमअनुसार सार्वजनिक निष्कासन अनुमति दिएको बताए । कुनै पनि कम्पनीले पूँजी बढाउन र लगानी विस्तार गर्न सर्वसाधारणसँग रकम सङ्कलनका लागि आइपीओ जारी गर्छन् । यसमा सर्वसाधारणले शेयर खरिद गर्नुपर्ने बाध्यकारी अवस्था भने छैन । तर, १० कित्तामात्र खरिद गर्ने व्यवस्थाले गर्दा पनि जस्तोसुकै कम्पनीको शेयर बिक्री भएको जानकारहरु बताउँछन् ।

यता, वित्तीय अवस्था निकै खराब रहेका कम्पनीहरुले शेयरधनीलाई वर्षौंसम्म लाभांश वितरण गर्न नसक्ने देखिएको छ । यस्ता कम्पनीहरुले थप पूँजी बढाउन हकप्रद शेयरको सहारा पनि लिने गरेका छन् । बोर्डले कम नेटवर्थ भएका हाइड्रोपावरसहित अरु समूहका कम्पनीहरुलाई पनि शेयर बिक्री गर्न अनुमति दिइरहेको देखिन्छ । जस्तैः सिटी होटल, नेपाल रिपब्लिक मिडियालगायत कमजोर वित्तीय अवस्था भएका कम्पनीले पनि शेयर बिक्री गर्न अनुमति पाएका हुन् । हाल यही विषयलाई लिएर बोर्डको तीव्र आलोचना पनि भइरहेको छ । बोर्डले जस्तोसुकै कम्पनीलाई पनि आइपीओ बिक्री गर्न अनुमति दिन नहुने लगानीकर्ताले माग गरेका छन् । उनीहरुले शेयर सप्लाई तीव्र रुपमा आएकाले नै बजार थप घटेको भनेर आरोप लगाएका हुन् ।

नेटवर्थ के हो ?
सम्पत्तिमा दायित्वहरु घटाएर आएको रकम नै नेटवर्थ हो । सोही रकमलाई कम्पनीको शेयर संख्याले भाग गर्दा आउने फल नै प्रतिशेयर नेटवर्थ हो । यदि कम्पनी टाट पल्टिन्छ भने सामान्यतयः प्रतिशेयर नेटवर्थ बराबरको रकम त्यसले शेयरधनीलाई वितरण गर्न सक्छ भनेर बुझ्न सकिन्छ । यसकारण पनि विश्लेषकहरुले नेटवर्थ धेरै भएका कम्पनीमा लगानी गर्दा जोखिम कम हुने बताउँदै आएका छन् ।