Connect with us
Advertisement
Advertisement

तिहारको मनोवैज्ञानिक पक्ष र महत्व

Published

on

विश्वव्यापी रुपमा फैलिएको कोरोना भाइरसको संक्रमणको जोखिमका कारण यस वर्षको तिहार पनि खुलेर हर्षोल्लासका साथ मनाउन सकिरहेका छैनौँ ।

तर यो विषम परिस्थितिमा पनि हामीले हाम्रो धर्म, संस्कृति र परम्परालाई भने जोगाउनु पर्छ । यो वर्ष कोरोनाको संक्रमणलाई ध्यान दिँदै भौतिक दूरी कायर गरेर सुरक्षाका उपायहरु अपनाउँदै जो जहाँ छौँ त्यहीँबाट चाडपर्व मनाउनु नै उत्तम हुन्छ ।

चाडपर्वमा शुभकामना तथा आशीर्वादको आदानप्रदान भौतिक रुपमा भेटघाट हुन नसके पनि वैकल्पिक रुपमा फोन वा सोसियल मिडियाको प्रयोग गरेर गर्न सकिन्छ ।

चाडपर्वको धार्मिक रूपमा मात्र होइन, सामाजिक, सांस्कृतिक र मनोवैज्ञानिक रूपमा समेत ठूलो महत्व रहेको हुन्छ । दशैँ तिहारजस्ता महत्वका चाडपर्वहरुलाई कुनै जात, जाति र धर्म सम्प्रदायसँगमात्र सीमित नबनाई परम्परा र संस्कृतिका रूपमा विकसित गर्नुपर्दछ । यस्ता राष्ट्रिय चाडपर्वहरूले नेपालीहरुमा राष्ट्रिय एकता, शान्ति र सद्भाव कायम राख्न मद्दत गरिरहेको हुन्छ साथै नेपाली हुनुको गौरव र पहिचान गराउँछ ।

 विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार मानिस पूर्ण रूपमा स्वस्थ हुनका लागि शारीरिक, मानसिक, सामाजिक र आध्यात्मिक रूपमा स्वस्थ हुनुपर्दछ । तिहारजस्ता चाडपर्वले मानिसलाई यी चारै आयामबाट स्वस्थ रहनका लागि मद्दत पु¥याइरहेको हुन्छ ।

चाडपर्वमा सबैले मीठो मसिनो र पोसिलो खानेकुरा खाने गर्दछन् । चाडपर्वमा विशेष रूपमा खाइने खानेकुराले शारीरिक रूपमा स्वस्थ्य रहन मद्दत पु¥याउँछ । तिहारको अवसरमा दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई दिने भाइ मसला पोसिलो र औषधीय गुणले सम्पन्न हुने गर्छ ।

तिहारमा खेलिने देउसीभैलोले एक त सामुहिक भावनाको विकास गर्छ भने अर्कोतर्फ गीतसंगीतको माध्यमद्वारा मनोरञ्जनसमेत प्रदान गरिरहेको हुन्छ । मानसिक स्वास्थ्यको लागि मनोरञ्जन महत्वपूर्ण हुन्छ । मनोरञ्जनले पीर, मर्का र तनावबाट छुटकारा मिल्छ । गीतसंगीत मानव जीवनको लागि आवश्यक कुरा हो । विश्वमा मानसिक रोगको उपचारको लागि म्युजिक थेरापीकै विकास भएको छ ।

सामुदायिक हितको हिसाबले देउसीभैलो खेल्ने र त्यसबाट उठेको रकम समाजसेवामा लगाइनु पनि तिहारको राम्रो पक्ष हो । तर कोरोनाको कारण यस पटक भने देउसीभैलो खेल्नबाट हामी वञ्चित भएका छौँ ।

चाडपर्वको बेला एकअर्कामा गरिने शुभकामनाको आदान–प्रदानले व्यक्तिमा जोश, जाँगर र हौसला बढाउँछ । निराश मनमा पनि आत्मबलको सञ्चार हुन थाल्छ । आफन्त र साथीभाइसँगको भेटघाटले निराशा र एक्लोपन हटाउँछ । व्यक्तिलाई सही मार्गमा हिँड्ने प्रेरणा मिल्दछ र सकरात्मक सोचको विकास गरिदिन्छ । यसले व्यक्तिको मानसिक स्वास्थ्य प्रबद्र्धन गर्न मद्दत गर्दछ ।

चाडपर्वको रमझमले खुसीयाली र उमङ्ग लिएर आउँछ । चाडपर्वकै अवसरमा आफन्त तथा साथीभाइहरूसँग गरिने भेटघाट र शुभकामनाको आदन–प्रदानबाट आत्मीयता, माया, प्रेम, सद्भाव, भाइचारा, मेलमिलाप र निकटता कायम राख्न मद्दत गर्दछ । यसले मानिसलाई सामाजिक रूपमा स्वस्थ बनाउँछ । सम्बन्धलाई गाढा र मजबुत बनाउने भेटघाटले नै हो ।

चेलीहरू विवाह गरी अर्काको घरमा जाने भएकाले दाजुभाइ र दिदी बहिनीबीचको सम्बन्ध टाढा हुँदै जान सक्ने सम्भावना धेरै हुने हुँदा माइती र चेलीबीचको सम्बन्ध गाढा बनाइराख्न तिहारजस्तो चाडको ठूलो महत्व छ । विवाह गरेर टाढाटाढा गएका दिदीबहिनी र दाजुभाइबीचको भेट तिहारको अवसरमा हुने हुँदा सम्बन्धमा पुनर्ताजगी आउने गर्छ । उनीहरुबीच माया, प्रेम, सद्भाव अझ् झाँगिदै जान्छ । घर छोडेर विदेशिएका वा टाढा परदेश गएका परिवारका सदस्यहरूलाई एकै ठाउँमा ल्याउने सेतुको काम पनि चाडपर्वले गर्छ ।

नातिनातिनादेखि हजुरबुबा, हजुरआमा एकै ठाउँमा भेला भएर हर्षोल्लासका साथ मनाइने हुनाले बढ्दै गएको ‘जेनेरेसन ग्याप’लाई समेत कम गर्न र सम्बन्धलाई अझ प्रगाढ बनाउन मद्दत गर्दछ । यसले आपसी रिस, राग पूर्वाग्रह हटाउँछ । चाडपर्वको बेला गरिने पूजापाठले व्यक्तिलाई आध्यात्मिक बनाउन मद्दत गर्दछ । आत्मिक शक्ति प्रदान गर्दछ । आत्मिक शक्तिले व्यक्तिलाई मानसिक रूपमा सबल बनाउँछ । आध्यात्मिक स्वास्थ्यले व्यक्तिलाई अनुशासित, नैतिकवान र कर्तव्यनिष्ठ बनाउँछ ।

मानसिक स्वास्थ्यका लागि चाडपर्वले थेरापीकै काम गरिरहेको हुन्छ । त्यसकारण चाडपर्वको मनोवैज्ञानिक प्रभाव बुझ्नु जरुरी छ । तिहारमा घर रङ्गाउने, सरसफाइ गर्नेजस्ता कुराले व्यक्तिलाई सरसफाइप्रति जागरुक र सचेत पनि बनाइरहेको हुन्छ ।

कोरोनाको कारण अहिलेको अवस्थामा आफ्नो सरसफाइमा ध्यान दिनु त अति आवश्यक छ । चाडपर्वलाई उत्साहित गर्ने आपसी सम्बन्ध प्रगाढ बनाउने, माया, प्रेम र सद्भाव बढाउने अवसरको रूपमा लिनुपर्दछ । चाडपर्वको बेला जुवातास खेल्ने, होहल्ला गर्ने, रक्सी खाने, झैझगडा गर्नेजस्ता नकारात्मक पाटोलाई भने हटाउनु आवश्यक छ ।

तिहार बत्ती, रङ र फूलको पर्व हो । जीवन रङहरुको समिश्रण हो । भाइटीकामा लगाइने सप्तरङ्गी टिकाले यही अर्थ दिन्छ । सात वटै रङहरुको अर्थ र विशेषता फरकफरक हुने गर्दछ । रङ्गीबिरङ्गी रङहरुले मान्छेको मनमा सकारात्मक भावना उत्पन्न गराउँछ ।

मानसिक रोगको उपचारमा विश्वमा कलर थेरापीको प्रयोग गर्ने गरिन्छ । उज्यालो, चम्किलो, रंगीन र सुन्दर कुरा नै हामीले जीवनमा रोज्नुपर्छ । यसैमा रमाउने प्रयास गर्नुपर्छ भन्ने सन्देश यसले दिएको हुन्छ । डिप्रेसनले गाँजेको अहिलेको अवस्थामा तिहारको झिलीमिलीले ठूलै औषधीको काम गरिरहेको हुन्छ ।

संसारमा गुणको कदर हुन्छ । मानिसलाई मद्दत पुर्याउने पशुपंक्षीदेखि चौपायासमेतलाई यस पर्वमा पुजिन्छ । तिहारमा काग, कुकुर, गाई, गोरूको पूजा गर्नु भनेको उनीहरूको काम र गुणको कदर र सम्मान गर्नु पनि हो । संसारका सबै प्राणीहरूले आफ्नो मान, सम्मान र कामको कदर होस् भन्ने चाहन्छन् । तिहारको बेला पशुपंक्षीलाई पुज्ने कार्यले पशुपंक्षीको आफ्नो कामको सम्मान र महत्व झल्काउँछ । साथै मानव समाजसँगको सम्बन्ध र सम्पर्क प्रगाढ बनाउन मद्दत मिल्छ ।

यसले ईको सिस्टमलाई समेत सन्तुलित राख्छ । हामीले अरूको कामको कदर र गुणको पूजा गर्नुपर्छ चाहे ती आफूभन्दा साना वा पशुपंक्षी नै किन नहुन् । यो कुराको प्रष्ट सन्देश तिहारले दिन्छ । कसैले आफ्नो कामको सम्मान पाएन भने त्यहीबाट असमझदारी र असंतुष्टि बढ्छ । कलह र विद्रोहको कारण पनि यही हो ।

तिहारमा धुमधामसाथ लक्ष्मीको पूजा गरिन्छ । लक्ष्मीलाई धन धान्य, ऐश्वर्य र सम्पन्नताकी प्रतीकको रुपमा पुज्ने गरिन्छ । तिहारमा लक्ष्मी वा पैसाको पूजा गर्नुको अर्थ पैसाको कदर गर्न सिक्नुपर्छ भन्ने हो ।

आफ्नो शरीर आफैँले पूजा गर्ने पर्व म्हः पूजाको मनोवैज्ञानिक रुपमा पनि ठूलो महत्व छ । आफ्नो शरीर भन्दा बहुमुल्य कुरा यो संसारमा अरु केही पनि छैन । शरीर हाम्रो लागि सृष्टिको अनमोल उपहार हो । शरीरका प्रणालीले काम गरुन्जेलसम्म मात्र हामी जीवित रहने हो । शरीर नै मन्दिर हो । यसलाई स्वस्थ राख्नुपर्छ ।

शरीरलाई स्वस्थ राख्न तथा आफ्नै दीर्घायुको कामना समेत म्हः पूजामा गरिन्छ । यसले जीवन अमूल्य छ भन्ने बोध गराउँछ । आत्मसम्मान कमजोर हुँदा मानिसलाई मानसिक असर पुग्न सक्छ । व्यक्तिमा विभिन्न किसिमका मानसिक समस्याहरु देखिने गर्दछन् । मानसिक स्वास्थ्य सबल राख्न समेत म्हः पूजाले मद्दत पु¥याउने गर्छ ।

त्यसैगरी हाम्रो अर्को चाड छठ भनेको प्रकृति र पर्यावरणको पूजा गर्ने चाड हो । यसले प्रकृति र पर्यावरण जोगाउनु पर्छ भन्ने सन्देश दिन्छ । तसर्थ चाडपर्वको मनोवैज्ञानिक महत्वलाई बुझेर यसलाई सभ्य र भव्य रुपमा मनाउनुपर्छ ।

(ढकाल मार्क नेपाल मनोसेवा केन्द्रका अध्यक्ष हुन् ।)

Continue Reading

Facebook Comment

Advertisement
Click to comment

You must be logged in to post a comment Login

Leave a Reply

Banner

ट्याक्टरको ठक्करबाट पैदलयात्रीको मृत्यु

Published

on

धनकुटाः धनकुटाको शहीदभूमि गाउँपालिका– ७ चाम्चा बस्ने ५० वर्षीया मनकुमारी राईको ट्याक्टरको ठक्करबाट मृत्यु भएको छ ।

आज बिहान ११ बजे सोही स्थानमा ना ५ त १९७१ नम्बरको ट्रयाक्टरले पैदलयात्री राईलाई ठक्कर दिँदा उनको घटनास्थलमा नै मृत्यु भएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय धनकुटाले जनाएको छ ।

ठक्कर दिने ट्याक्टर प्रहरीको नियन्त्रणमा रहेको छ । ट्याक्टर चालक सोही स्थानका हरिबहादुर राई फरार रहेकाले उनको खोजतलास भइरहेको सो कार्यालयले जनाएको छ ।

Continue Reading

Banner

जाग, उठ हे महिला

Published

on

जाग,उठ हे महिला क्रान्तिको राँको बोकेर
अघि बढ पुरुषको काँधमा काँध मिलाउँदै
शिखर छुने अठोट गर
छेक्न सक्दैनन् तिम्रा साहसी पाइलाहरु
केवल ती चुरी र पाउजूहरुले
रोक्न सक्दैनन् तिम्रा मुक्तिका आवाजहरु
केवल ती बन्दुक र बारुदहरुले ।

निष्पट्ट अन्धकारभित्र जलाइएकी दीप हौ
तिमी प्रत्येक अँध्याराहरुलाई चिर्न सक्छ्यौ
दासताको सामन्ती जालमा जकडिएकी थियौ
तिमी प्रत्येक कुुरीतिहरुलाई चिर्न सक्छ्यौ
सयौँ वर्ष अघिदेखि खोसिएको छ तिम्रो स्वतन्त्रता,
त्यसैको निम्ति अघि बढ
निर्ममतापूर्वक दबाइएका छन् तिम्रा भावनाहरु
विद्रोहको विगुल फुक्दै अघि बढ ।

हो, निरंकुश सामन्तीहरुले तिमीलाई
अत्याधुनिक मोडलकी गुडिया मात्रै ठानेका छन्
नारीको मूल्य तोक्ने कायरहरुले
तिमीलाई तास र जूवामा समेत प्रयोग गरेका छन्
त्यसैले धिक्कार छ तिनीहरुलाई
जसले नारीको जिन्दगीलाई ‘हारेको कर्म’ भन्ने पाठ रटाए
तिरस्कार छ ती बुुर्जुवाहरुलाई
जसले पतिसँगै सती जान समेत बाध्य गराए ।

समानताको नारा दिँदै कानुनका बडाबडा ठेली एक हातले च्यापेर
अर्काे हातले तिम्रा अधिकार पनि खोस्न नहिच्किचाउने
ए विश्वका कानुनविद् भनाउँदाहरु हो,
भन तिमीहरुको अत्याचारको सीमा कति हो
तर, अब त देशमा गणतन्त्र आइसकेको छ
महिलाहरुमा पनि चेतनाको लहर छाइसकेको छ ।

त्यसैले हे आमा दिदीबहिनी हो,
प्रकृतिले दिएका तिम्रा दुई नयनहरु
केवल दुःखमा आँशु बगाउन मात्र होइन
संसारलाई हेर्ने गर
तिम्रा दुई पौरखी हातहरु केवल
पुरुषहरुको पाउ मोल्न मात्रै होइन
उनीहरुको हातसँगै अघि बढाउने गर
प्रकृतिले जिब्रो दिएको छ तिमीलाई
केवल आदर्शको निम्ति मौन रहनलाई होइन
अत्याचारको विरुद्धमा आवाज उठाउने गर
प्रकृतिले मस्तिष्क दिएको छ तिमीलाई
केवल दायित्व पन्छाउनको निम्ति होइन
जिम्मेवारीको निम्ति आफैँ अग्रसर हुने गर ।

Continue Reading

Banner

इन्द्रपुर जुनियर जेसीजको आयोजनामा बैंकिङ सेमिनार

Published

on

विराटचोकः इन्द्रपुर जुनियर जेसीजको आयोजनामा बैंकिङ सेमिनार कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । सोमबार विराटचोकस्थित इन्द्रपुर जेसीज मंगल स्मृति प्रतिष्ठानको हलमा सेमिनार भएको हो ।

नविल बैक विराटचोकको सहकार्यमा भएको कार्यक्रममा सुन्दरहरैचा उद्योग वाणिज्य संघका अध्यक्ष कृष्णप्रसाद रिजाल प्रमुख अतिथि रहेका थिए । प्रमुख अतिथि रिजालले विद्यार्थीहरु बैकमा शेयर भर्न लाइन लाग्ने देखेको र यो सेमिनारपछि शेयरबजारमा प्रवेश गर्न सहयोग मिल्ने बताए । आफू निर्वाचित भएपछि पहिलो कार्यक्रममा सहभागी भएको बताउँदै रिजालले उद्योग वाणिज्य संघ यस क्षेत्रमा रहेका संस्थासँगै हातेमालो गरेर हिँड्ने समेत बताए ।

कक्षा ११ र १२ मा अध्ययनरत सिद्धार्थ बोर्डिङ स्कुल, सुकुना माध्यमिक विद्यालय, ब्राइट प्युचर उच्च मावि र सुविजीमुर उच्च माध्यमिक विद्यालयका करीब २ सय विद्यार्थीको सहभागिता रहेको थियो ।

कार्यक्रममा नबिल बैंक लिमिटेड विराटचोकका शाखा प्रमुख भवेस बस्नेतले यो कार्यक्रमले विद्यार्थीलाई बैंकिङ क्षेत्रका बारेमा जानकारी गराउन सहयोग पुगेका थिए ।

यस्तै, बैंकका अपरेसन इन्चार्ज अनिष ओझाले बैंकसँग सम्बन्धित भिडियो प्रस्तुतिसंगै विद्यार्थीलाई सहजीकरण गरेका थिए । उनले नेपालमा मोबाइल बैंक, एटिएम, लगायत बैंकिङ विषयसँग सम्बन्धित भएर सहजीकरण गरेका थिए ।

सेमिनारमा नयाँ पुस्तालाई बैंकिङ प्रक्रियाको बारेमा जानकारी गराइएको थियो । बैकको शुरुवात, नेपालमा बैंकको स्थापनादेखि यसको उपयोगिताका विषयमा उनीहरुमा बैंकिङ कारोबार गर्दा देखिने अन्योल कम गर्न सेमिनारले मद्दत गर्ने इन्द्रपुर जुनियर जेसिजका अध्यक्ष प्राञ्जल ढकालले बताए । कार्यक्रमको संयोजन समीप ढकालले गरेका थिए । कार्यक्रममा इन्द्रपुर जेसीजका अध्यक्ष कृष्णप्रसाद ओझा, जुनियर जेसीजका संस्थापक अध्यक्ष उत्सव थापालगायत उपस्थित थिए ।

Continue Reading
Advertisement
Advertisement
Advertisement
Advertisement
Advertisement
Advertisement
Advertisement
Advertisement
Advertisement
Advertisement
Advertisement
Advertisement
Advertisement
Advertisement
Advertisement
Advertisement
Advertisement
Advertisement
Advertisement
Advertisement
Advertisement
Advertisement
Advertisement
Advertisement
Advertisement
Advertisement
Advertisement
Advertisement

Trending

सम्पर्क

विराट मिडिया एण्ड एड्भरटाइजिङ प्रालिद्वारा सञ्चालित
निष्पक्ष खबर डट कम

सुन्दरहरैँचा, मोरङ

सूचना विभाग दर्ता नं. १६४२ ०७६।७७

प्रेस काउन्सिल दर्ता नं. ३४३ ०७६।०७७
कम्पनी दर्ता नं. २२७६३९।०७६।०७७
स्थायी लेखा नं. ६०९६५३९४६

सम्पर्क

९८५११३३२९९, ९८४२१९२४१२, ९८०४०५३७९९

ई–मेल

[email protected]
हाम्रो टिम
अध्यक्ष टेकराज तिम्सिना
प्रधान सम्पादक खेमचन्द्र अधिकारी
सम्पादक ज्ञाननाथ ढकाल
प्रबन्धकः नवराज पोख्रेल
व्यवस्थापकः कृष्णचन्द्र सुवेदी
हाम्रो फेसबुक