कम्प्युटर, ल्यापटप वा मोबाइलबाट इन्टरनेट प्रविधिको प्रयोग मार्फत् आफूले प्राप्त गरेका, आफूले सिर्जना गरेका कुरा, फोटो, भिडियो, अडियो तथा अन्य प्रकारका सामग्रीहरु एकअर्कामा आदानप्रदान गर्न प्रयोग गरिने माध्यमलाई सामाजिक सञ्जाल भनिन्छ ।

समुदायमा आधारित तथा स्थानीय स्तरमा भएका विभिन्न जानकारीमूलक सामग्री आदानप्रदान गर्ने सञ्चार च्यानल भएकाले यसलाई सामाजिक सञ्जाल भनिएको हो । सामाजिक सञ्जाल सूचना आदानप्रदान गर्ने अनलाइन च्यानलहरुको एउटा सामूहिक रुप हो । फेसबुक, युट्युब, भाइबर, ट्वीटर, आदि सामाजिक सञ्जालका केही उदाहरण हुन् ।

सामाजिक सञ्जालको बढ्दो प्रयोगका कारण संसार दिनप्रतिदिन साँघुरो भइरहेको छ । आम नेपालीले सामाजिक सञ्जालको प्रयोग गर्न थालेको धेरै समय भएको छैन । अहिले सामाजिक सञ्जालले दैनिक ज्यालादारी गरी जीवन निर्वाह गर्ने मजदुरदेखि उद्योगपति, व्यापारी, कर्मचारी, राजनीतिज्ञ, कानुन व्यवसायी, सञ्चारकर्मीजस्ता हरेक वर्गलाई कुनै न कुनै रुपले छोएको छ । सबै उमेर समूूहका मानिसहरु यसैमा अलमलिएका छन् । कतिले त त्यसैलाई आफ्नो समय कटाउने माध्यमको रुपमा पनि लिएका छन् ।

सामाजिक सञ्जालको सही तरिकाले उपयोग गरेर त्यसको प्रयोग गर्ने हो भने हामीलाई धेरै काम गर्न सहयोग पुग्छ । तर पछिल्लो समयमा हेर्ने हो भने सामाजिक सञ्जालकै कारण धेरै विकृतिका घटना बढिरहेका छन् । अहिले मानिसहरू बिस्तारै एकअर्काको वास्तविक भावनालाई बुझ्न असमर्थ हुँदै गएको देखिएको छ । सामाजिक सञ्जालमा लिप्त भएपछि धेरै मानिसहरुको कामधन्दा पनि प्रभावित हुने गर्दछ । त्यति मात्र होइन, सामाजिक सञ्जालको फन्दामा परेर बाल विवाह, बहुविवाह, बलात्कार , विभिन्न व्यक्तिको चरित्रहत्या, तथा विभिन्न ठगीका घटनाहरु हुने गरेको हामीले समाजमा प्रशस्तै देख्ने गरेका छौँ । क्षणिक रूपमा मनोरञ्जन लिने उद्देश्यले आएका कतिपय कुराले प्रगाढ सम्बन्धहरू पनि बिस्तारै जटिल अवस्थामा तर्फ धकेलेको पाइन्छ । जस्को फलस्वरूप अन्ततः आशङ्का पैदा गर्ने मात्र होइन, कलहको बीउ नै रोपेका उदाहरणहरु पनि प्रशस्त छन् ।

सामाजिक सञ्जालमा दिएका आफ्ना विचार तथा अभिव्यक्तिका कारण पछिलो समयमा धेरै व्यक्तिहरु चर्चित पनि भए । कतिले आफ्नो त्यही विचार तथा अभिव्यक्तिका कारण विभिन्न उदाहरणीय कार्यसमेत गरे । कतिले आकाशमा भएको आफ्नो व्यक्तित्वलाई क्षणभरमै भुइँमा पछारे त कतिले आफ्नो ज्यानसमेत गुमाए । आफूूलाई लागेका कुराहरु अभिव्यक्त गर्न पाइन्छ तर त्यसले अरुलाइ कस्तो किसिमको असर पुग्दछ भनेर पनि सोच्नुपर्ने हुन्छ ।

हाम्रो स्वभाव नै कसरी आफू अरुभन्दा उत्कृष्ट हुन सकिन्छ अनि कसरी अरुलाई आफूभन्दा तल पार्न सकिन्छ भनेर विचार गर्नेमा रहेको पाइन्छ । यसरी आफू माथि पर्ने होडबाजीमा हामीले म पहिले कस्तो अवस्थामा थिएँ, कुन अवस्थाबाट यो अवस्थामा आइपुगेँ, मेरो पहिलेको धरातल कुन हो भन्ने कुरा सोच्नु पर्दछ । समाजका गन्यमान्य व्यक्तिहरुले पनि सानोसानो कुरामा अरुको खिल्ली उडाएको हामीले धेरै देखेका छौँ तर त्यसरी खिल्ली उडाउने क्रममा ती व्यक्तिले आफ्नो पुरानो धरातल बिर्सिएका हुन्छन् । सोही कारणले गर्दा अरुलाई उदाङ्गो पार्दा समाजमा राम्रो इज्जत प्रतिष्ठा भएका व्यक्तिहरु आफ्नै कारण, आफैँ नाङ्गो भइरहेका छन् । यसरी अरुलाइ नाङ्गो बनाउँदा त्यस्को असर आफूूलाई तथा सिङ्गो समाजलाई पनि कस्तो पर्छ भनेर सोच्नु पर्दछ ।

सामाजिक सञ्जालबाट कसैको चरित्रहत्या र सामाजिक सद्भाव बिथोल्नुलाई पनि एउटा अपराधकै रुपमा लिइन्छ । यदि त्यस्तो कार्य गरेमा कानुनले १५ वर्षसम्म कैद, वा १० लाखसम्म जरिवाना गर्न सक्ने प्रावधान भए पनि अझै पनि सो क्रम रोकिएको छैन ।

तसर्थ आफ्नो विचार तथा अभिव्यक्ति राख्दा जहिले पनि क्षणिक आनन्द लिने भन्दा पनि सकारात्मक सोच भएका कुराहरुको मात्र प्रचारप्रसार गर्नु पर्दछ । त्यसो भनिरहँदा समाजमा आफ्नै आँखा अगाडिको समाजलाई नै असर पार्ने किसिमको कुनै नकारात्मक कुरालाई पनि छोडनु पर्दछ भन्ने चाहिँ पक्कै पनि होइन ।