विराटचोकः पछिल्लो समय रेडियोको प्रभावकारिता घट्नुको मुख्य कारण दक्ष जनशक्तिको अभाव, नयाँ प्रविधियुक्त सञ्चारकर्मीको अधिक प्रयोग र रेडियोकर्मीको आलस्यता भएका एक कार्यक्रमका वक्ताले बताएका छन् ।

‘रेडियो र शान्ति’ भन्ने मूल नारासहित सोमबार विश्वभर रेडियो दिवस मनाइएको थियो । सोही क्रममा ब्रोडकास्टिङ एसोसिएसन अफ नेपाल (बान) को आयोजनामा सुन्दरहरैंचामा भएको अन्तरक्रिया कार्यक्रमका वक्ताले रेडियोको प्रभाव घट्नुको कारण बताएका हुन् । पछिल्लो समय दक्ष जनशक्तिको विदेश पलायन, फेसबुक, टिकटक र अनलाइनको बढ्दो लोकप्रियता अनि रेडियोकर्मीले खोजमूलक सामग्री प्रस्तुत गर्न अल्छी गर्ने प्रवृत्तिले रेडियोका स्रोता घटेको अधिकांश वक्ताको भनाइ थियो ।

अन्तरक्रिया कार्यक्रममा बानका पूर्व केन्द्रीय उपाध्यक्ष ज्ञानेन्द्र निरौलाले ‘वर्तमान समयमा रेडियोको सान्दर्भिकता’ विषयक कार्यपत्र प्रस्तुत गरेका थिए । कार्यप्रस्तुत गर्दै उनले कोरोनाकाल तथा भूकम्प, बाढीपहिरोजस्ता विपत्का समयमा रेडियो नै सञ्चारको सशक्त माध्यम बन्ने गरेको उल्लेख गरे ।

रेडियोको विश्वसनीयता कायमै रहेको भन्दै सामान्य अवस्थामा ४५ प्रतिशतले र विशेष अवस्थामा ८० देखि ८३ प्रतिशतले रेडियो सुन्ने गरेको उनले बताए । विपत्को बेलामा रेडियो नै प्रभावकारी सञ्चार माध्यम देखिएको उनको भनाइ थियो ।

कार्यक्रमकी प्रमुख अतिथि नगर उपप्रमुख अकली चौधरीले समयमै ऐन, कानुन निर्माण गरी स्थानीय तहमा लागू गर्ने र स्थानीय मिडियाको विकासमा लागिपर्ने बताइन् । आवश्यकता परेमा सञ्चारगृह मर्जमा जान सक्नेतर्फ नगरले कानुन बनाउन सक्ने उनले बताइन् ।

नेकपा माओवादीका नगर अध्यक्ष दुष्यान्त भट्टराईले बजारमा रेडियोको बिक्री घटे पनि रेडियोका स्रोता भने नघटेको बताए । जनयुद्धकालमा रेडियो नै सूचनाको भरपर्दाे स्रोत रहेको उल्लेख गर्दै उनले युरोपमा भएको फ्रान्सेली क्रान्ति, अमेरिकाको स्वतन्त्रता सङ्ग्राम र भारतमा गान्धीले आन्दोलन गर्दा रेडियो नै प्रभावकारी माध्यमको रुपमा देखिएको उल्लेख गरे ।

कार्यक्रममा उद्योग वाणिज्य संघ सुन्दरहरैंचाका महासचिव नारायण कार्कीले रेडियोले आमजनचासोका विषय उठाउनुपर्ने बताए ।

पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालयका रजिष्टार निलमणि पोख्रेलले रेडियोको सान्दर्भिकता र विश्वसनीयता हाल पनि कायमै रहेको बताए ।

सुकुना बहुमुखी क्याम्पस सञ्चालक समितिका अध्यक्ष केशव अधिकारीले ग्रामीण बस्तीका नागरिकको आवाज बोलिरहेकाले रेडियोको स्थायित्वका लागि सबैले सोच्नुपर्ने बताए । सञ्चारकर्मी सिर्जनशीलता भन्दा पनि आलस्यता बढ्दै जाँदा कपि पेस्ट समाचार बढी आउन थालेकाले रेडियोको विश्वसनीयता घट्दै गएको उनको भनाइ थियो ।

पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालयको कृषि तथा वन विज्ञानका निर्देशक नवीन भट्टराईले रेडियोको विश्वसनीयताको प्रतिशत बढाउनुपर्ने धारणा राखे ।

प्रेस चौतारीका प्रदेश महासचिव गोपाल झापालीले केन्द्रबाट सञ्चालित रेडियोले मोफसलबाट सञ्चालित रेडियोलाई ‘डोमिनेट’ गर्ने गरेको उल्लेख गरे । मोफसलका रेडियोको नेटवर्क बनाउन आवश्यक रहेको बताउँदै त्यसो गर्न सकेमा केन्द्रका रेडियोले दबाबमा राख्न नसक्ने बताए । रेडियोलाई पनि छापा माध्यमलाई जस्तै वार्षिक रुपमा लोककल्याणकारी विज्ञापन राज्यले उपलब्ध गराउन सबैले आवाज उठाउनुपर्ने उनको भनाइ थियो ।

नेपाल पत्रकार महासंघ मोरङका अध्यक्ष सञ्जीव खनालले रेडियोमा काम गर्ने प्राविधिक र व्यावसायिक सोच भएका जनशक्ति नहुँदा रेडियोका स्रोता घटेको बताए । स्रोतामा पहिलेकै जस्तो रेडियोप्रति रस भिजाउने काम गर्नेतर्फ रेडियोकर्मी लाग्नुपर्ने उनले सुझाव दिए ।

नेपाल प्रेस युनियनका प्रदेश अध्यक्ष मीनकुमार नवोदितले सङ्गीत, सूचना साहित्यको विकासमा रेडियोहरुले खेलेको भूमिका सबैभन्दा माथि रहेको उल्लेख गरे ।

नेपाल प्रेस सङ्गठनका केन्द्रीय सदस्य अर्जुन जम्नेलीले स्थानीय रेडियोहरुमा दक्ष जनशक्तिको अभाव नै मुख्य समस्या रहेको बताए ।

नेपाल पत्रकार महासंघका प्रदेश अध्यक्ष लीलाबल्लभ घिमिरेले प्रदेश तथा स्थानीय सरकारले ऐन कानुन र कार्यविधि समयमै नबनाए नीतिगत रुपमा सञ्चारगृह सञ्चालनमा कठिनाइ हुने औँल्याए ।

नेपाल पत्रकार महासंघका केन्द्रीय सदस्य अमर खड्काले रेडियोहरुको विकास र समाज परिवर्तनमा ठूलो योगदान रहेकोले सङ्कटको बेला धैर्य गर्न सक्नुपर्ने बताए । रेडियो गाउँकेन्द्रित हुने तर कार्यालय र जनशक्ति शहरकेन्द्रित हुने हुँदा पनि समस्या आएको उनको भनाइ थियो ।

गोरखापत्र संस्थानका बोर्ड सदस्य चेतन धमलाले रेडियोको बजार बढिरहेको भए पनि हामीले त्यसलाई बुझ्ने कोशिस नगरेको जनाए । समस्या होइन अवसरबाट रेडियोकर्मीले सोच्नुपर्नेमा उनले जोड दिए ।

नेपाल प्रेस काउन्सिलका सदस्य तथा बानका केन्द्रीय सदस्य गणेश पोख्रेलले आफ्नो उत्पादनमा जोड दिन आग्रह गरे ।

बानका प्रदेश अध्यक्ष गिरिराज भट्टराईको अध्यक्षतामा भएको कार्यक्रममा बानका केन्द्रीय सदस्य बाबुराम निरौलाले स्वागत मन्तव्य राखेका थिए । बानका प्रदेश उपाध्यक्ष अरबिन्द मेहताले कार्यक्रम सञ्चालन गरेका थिए ।