१३ जुन, २०२५ देखि इजरायलले इरानको सैन्य पूर्वाधारमा व्यापक क्षति पुर्‍याएको छ । इरानी मिसाइलहरूले इजरायलको प्रतिरक्षा प्रणालीलाई छेडेका छन् । र, अमेरिकाले तेहरानको आणविक कार्यक्रमविरुद्ध आक्रमण गरेको छ । त्यसपछि सोमबारदेखि सुरु भएको २४ घण्टाको अस्थिर अवधिमा घटनाहरू झन् तीव्र गतिमा अगाडि बढे । अमेरिकी हवाई अड्डामाथि आक्रमण भयो । ह्वाइट हाउसले इरान र इजरायलबीच युद्धविरामको मध्यस्थता गर्‍यो । र, उक्त सम्झौता लगभग भंग हुने अवस्थामा पुग्यो ।

‘आश्रय लिनुस्’ 

मध्यपूर्वमा फैलिएको द्वन्द्व खाडी क्षेत्रमा विस्तार हुने पहिलो संकेत कतारमा रहेका अमेरिकी नागरिकहरूलाई जारी गरिएको शान्त तर गम्भीर चेतावनी थियो । अमेरिकी सरकारले अतिरिक्त सावधानीका लागि भन्दै ‘आश्रय लिनुस्’ भन्ने सुझाव दियो । बेलायतले पनि तुरुन्तै यस्तै सुझाव जारी गर्‍यो ।

इरानले अमेरिकामाथि कतारमा जवाफी हमला गर्न सक्ने सम्भावना सधैँ थियो । कतारमा अल-उदेद सैन्य अड्डा छ । जुन दोहा बाहिरको विशाल सैन्य अड्डा हो, जहाँ हजारौँ अमेरिकी सैनिकहरू तैनाथ छन् र मध्यपूर्वमा अमेरिकी हवाई सञ्चालनहरूमा समन्वय गरिन्छ । तेहरानका नेताहरूले सप्ताहान्तमा इरानका तीन आणविक भट्टीहरू, विशेषगरी फोर्डो इनरिचमेन्ट साइटमाथि भएको अभूतपूर्व अमेरिकी हमलाको बदला लिने धम्की दिएका थिए ।

इजरायलले इरानविरुद्ध सैन्य कारबाही सुरु गरेदेखि इरानका सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह अली खामेनी भूमिगत बंकरमा लुकेको खबर आएको थियो । उनले अमेरिकाको मध्यपूर्वमा रहेको रणनीतिक सम्पत्तिमाथि हमला गर्ने आदेश दिएको देखिन्छ ।

‘विश्वसनीय खतरा’

कतार सरकारले आफ्नो हवाई क्षेत्र बन्द गरेको घोषणा गर्‍यो । दोहाका हवाई ट्राफिक नियन्त्रकहरूले यात्रु विमानहरूलाई फिर्ता पठाउन थाले र विश्वको सबैभन्दा व्यस्त विमानस्थलहरूमा जाने उडानहरू खाडी क्षेत्रका अन्य स्थानमा अवतरण गर्न थाले ।

बीबीसीलाई इरानबाट अल-उदेद हवाई अड्डामा मिसाइल हमलाको ‘विश्वसनीय खतरा’ रहेको जानकारी प्राप्त भएको थियो । अमेरिकी अधिकारीहरूले अमेरिकी मिडियालाई मिसाइल लन्चरहरू कतारतर्फ लक्षित भएको देखिएको जानकारी दिए । अमेरिकी रक्षा सचिव पिट हेग्सेथ र उनका वरिष्ठ जनरल स्थिति निगरानी गर्न ह्वाइट हाउस पुगे । केही घण्टाभित्रै दोहामाथि विस्फोटको आवाज सुनियो र यसका आकर्षक गगनचुम्बी भवनहरूको आकाशमा इरानी हतियारहरूलाई खोज्ने हवाई रक्षा मिसाइलहरूले छोडेका रेखाहरू देखिए ।

‘शक्ति होइन, कमजोरी’

इरानको राज्य नियन्त्रित मिडियाले बदला कारबाही सुरु भएको जनायो । त्यसपछि इरानको रिभोलुसनरी गार्ड्सले यसको पुष्टि गर्‍यो । ‘यस क्षेत्रमा रहेका अमेरिकी अड्डाहरू शक्ति होइन, कमजोरी हुन्,’ उनीहरूले भने, ‘तर आक्रमण चाँडै समाप्त भयो ।’

कतारले अमेरिकाभन्दा पहिले प्रतिक्रिया दियो । यद्यपि लक्ष्य यसको भूमिमा रहेको अमेरिकी अड्डा थियो, यसको सार्वभौमसत्ता निन्दनीय आक्रमणद्वारा उल्लंघन भएको थियो भन्दै सरकारले क्रोधित वक्तव्य जारी गर्‍यो । तर, महत्त्वपूर्ण रूपमा मिसाइलहरू अवरुद्ध भएको पुष्टि भयो । आक्रमणअघि अड्डा खाली गरिएको थियो र कुनै हताहत भएको थिएन ।

लगभग त्यही समयमा सर्वोच्च नेताको सामाजिक सञ्जाल एक्समा एक उत्तेजक चित्र देखियो, जसमा अमेरिकी सैन्य अड्डामाथि मिसाइलहरू बर्सिरहेको र अमेरिकी झण्डा जलिरहेको देखिन्थ्यो । तर, कुनै विनाशको संकेत गर्नुको सट्टा उनले लेखे, ‘हामीले कसैलाई हानि गरेनौँ ।’ यो संकेत हुन थाल्यो कि अमेरिका र कतारलाई इरानी हमलाको बारेमा पहिल्यै जानकारी थियो । बाह्य विश्लेषकहरूलाई यो हमला इरानका नेताहरूलाई आफ्नो अनुहार बचाउन तर थप तनाव निम्त्याउनबाट जोगिन डिजाइन गरिएको जस्तो देखियो । उनीहरूले आफ्नो जनतालाई अमेरिकाविरुद्ध जवाफी कारबाही गरेको बताउन सक्थे । तर, धेरै शक्तिशाली प्रतिद्वन्द्वीविरुद्ध प्रत्यक्ष युद्धको जोखिम नउठाई ।

‘शान्तिको समय’

कमजोर, अपेक्षित र प्रभावकारी रूपमा प्रत्याक्रमण । डोनाल्ड ट्रम्पले इरानको आक्रमणलाई यी शब्दहरूमा वर्णन गरे । तर, उनको सन्देश अगाडि बढ्दै जाँदा उनको लवज थप सौहार्दपूर्ण भयो । राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानलाई ‘हामीलाई पहिल्यै सूचना दिएकोमा’ धन्यवाद दिए ।

उनले अगाडि लेखे, ‘सायद इरान अब शान्ति र सद्‌भावतर्फ अगाडि बढ्न सक्छ । र, म इजरायललाई पनि त्यसै गर्न उत्साहपूर्वक प्रोत्साहन गर्नेछु ।’ दुई घण्टा पहिले इरानले अमेरिकी हवाई अड्डामाथि आक्रमण गरेको थियो । दुई दिन पहिले ट्रम्पले इरानविरुद्ध अभूतपूर्व हमलाको आदेश दिएका थिए, जसलाई उनले विगतमा खतरनाक र दुष्ट भनेका थिए । अब भने उनले नेताहरूलाई शान्तिको प्रस्ताव राख्दै थिए ।

‘विश्वलाई बधाई, यो शान्तिको समय हो’ भन्दै उनले आफ्ना सन्देशहरूको शृंखला समाप्त गरे, जसले पर्यवेक्षकहरूलाई आश्चर्यमा पार्‍यो ।

‘१२ दिने युद्ध’

पर्दा पछाडि अमेरिका, इरान, इजरायल र कतार संलग्न तीव्र कूटनीतिक वार्ताहरू भइरहेको खुलासा भएको छ । डोनाल्ड ट्रम्पले आफ्ना नजिकका सहयोगी इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुसँग प्रत्यक्ष कुराकानी गरे, इरानविरुद्धको युद्धमा उनले छोटो समयका लागि इजरायललाई साथ दिएका थिए । यो कुराकानी गोप्य रूपमा भयो । तर, सन्देश स्पष्ट थियो- यो लडाइँ अन्त्य गर्ने समय हो ।

यसैबीच, ट्रम्पका उपराष्ट्रपति जेडी भान्स र मुख्य अन्तर्राष्ट्रिय वार्ताकार स्टिभ विटकफले इरानीहरूसँग प्रत्यक्ष र कूटनीतिक ब्याकच्यानलहरूमार्फत सम्पर्क गरिरहेका थिए । वाशिङ्टनबाट ट्रम्पको टोलीले मध्यपूर्वमा सबैभन्दा मूल्यवान तर कठिन उपलब्धि हासिल गर्न प्रयास गरिरहेको थियो- एक सम्झौता ।

सफलताका खबरहरू र सँगै खण्डनहरू फैलिन थाले । तर, बिस्तारै गति बढ्दै गयो । त्यसपछि बिहान ११ बजे पछि राष्ट्रपति ट्रम्पले फेरि सामाजिक सञ्जालमा लेखे- ‘सबैलाई बधाई !’  इरान र इजरायलबीच पूर्ण र कुल युद्धविराममा सहमति भएको उनले उल्लेख गरेका थिए । यो द्वन्द्वलाई अब  ‘१२ दिने युद्ध’ भनेर चिनिनुपर्छ ट्रम्पले लेखे ।

‘मिसाइल आक्रमणको अन्तिम चरण’

इजरायलभर सायरनहरू बज्न थाले र मानिसहरूलाई आश्रयमा जान आदेश दिइयो- इरानी मिसाइलहरू आउँदै छन् ।

लगभग ६० मिनेटको अवधिमा इजरायलले इरानले तीनवटा मिसाइल हमलाहरू गरेको बतायो । ‘बिहान हुँदै जाँदा थप धेरै आउने थिए,’ इजरायली सेनाले भन्यो । बेर्शेबामा एक बहुतले आवासीय भवनमा प्रत्यक्ष प्रहार भयो । एक मिसाइलले भवनलाई ध्वस्त बनाएपछि चार जना मारिए, जसमध्ये कम्तीमा तीन जना सुरक्षित कोठामा लुकेका थिए ।

इजरायलका प्रधानमन्त्रीले इरानले आफ्नो शस्त्रागारको सबैभन्दा ठूलो मिसाइलमध्ये एक घरविरुद्ध प्रयोग गरेको आरोप लगाए । त्यसै समयमा इरानी मिडियाले इजरायलले रातभर आक्रमण गरेको र उत्तरी शहर अस्तानेह-ये अशरफियेहमा ९ जनाको मृत्यु भएको जनाए । एक आणविक वैज्ञानिक मोहम्मद रेजा सेद्दिकी साबेरी पनि मारिएको खबर आयो ।

क्षेत्रका उप-गभर्नरले चारवटा अपार्टमेन्ट पूर्ण रूपमा ध्वस्त भएको र विस्फोटका कारण वरपरका धेरै घरहरूमा क्षति पुगेको  बताए । इरानले इजरायललाई युद्धविरामको समयसीमा अघि ‘मिसाइलहरूको अन्तिम चरण’ फ्याँकेको आरोप लगायो ।

इजरायली सेनाले रातभर कारबाही गरेको पुष्टि गर्‍यो । जबकि, इराकी सरकारले ड्रोनहरूले आफ्नो क्षेत्रमा रहेका अड्डाहरूलाई लक्षित गरेको दाबी गर्‍यो । इराकमा इरान समर्थित सशस्त्र मिलिसियाहरू सञ्चालन हुन्छन्, तर के लक्षित थियो भन्ने स्पष्ट भएन ।स्पष्ट कुरा के थियो भने अन्तिम क्षणसम्म लडाइँ जारी थियो ।

‘युद्धविराम सुरुवातको घोषणा’

ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमा युद्धविरामको सुरुवात घोषणा गरे । उनले लेखे, ‘युद्धविराम अब लागू हुन्छ । कृपया यसलाई उल्लंघन नगर्नुहोस् !’

त्यसपछि इजरायली सरकारले औपचारिक रूपमा युद्धविरामको प्रस्ताव स्वीकार गर्‍यो । एक वक्तव्यमा भनियो कि इजरायलले इरानको आणविक र ब्यालिस्टिक मिसाइल क्षमता हटाउने आफ्नो युद्ध लक्ष्य प्राप्त गरेको छ र यसले ‘विश्व शक्ति’ को स्थान लिएको छ ।

इरानका विदेशमन्त्री सेयेद अब्बास अरघचीले रातभरि नै ट्रम्पले प्रस्ताव गरेको युद्धविरामप्रति तेहरान खुला रहेको संकेत दिएका थिए । उनले भने,  ‘यदि इजरायलले स्थानीय समयानुसार ४ बजेभन्दा पहिले आक्रमण रोकेमा हामी त्यसपछि हाम्रो जवाफ कारबाही जारी राख्दैनौँ ।”

तर, यो युद्धविराम खतरामा परेको जस्तो देखिन धेरै समय लागेन । इजरायली सेनाले इरानबाट मिसाइल प्रक्षेपण भएको भन्दै हवाई रक्षा प्रणाली सक्रिय गरेको बतायो । इरानले खण्डन गर्‍यो ।

ट्रम्पको हतारमा बनाइएको सम्झौता लागू भएको केही घण्टामै भंग हुने जस्तो देखियो । इजरायली जेटहरू इरानी राजधानीतर्फ जाँदै गर्दा ट्रम्पले फेरि पोस्ट गरे, ‘ति बमहरू नखसाल्नुहोस् । यदि तपाईंले त्यसो गर्नुभयो भने यो ठूलो उल्लंघन हो । आफ्ना पाइलटहरूलाई अहिले घर फर्काउनुहोस् !’

‘उनीहरू शान्त हुनुपर्छ’

वाशिंगटन डीसीमा बिहान हुँदा अमेरिकी राष्ट्रपति ह्वाइट हाउस पुगे, जहाँ उनलाई नेटो शिखर सम्मेलनमा लैजान हेलिकोप्टर पर्खिरहेको थियो ।

पत्रकारहरू पनि उनको रातभरका घोषणा, दाबी र खण्डनहरूको बारेमा सुन्‍न उत्सुक थिए । इजरायल र इरान दुवैले युद्धविराम उल्लंघन गरेको ट्रम्पले बताए । तर, उनले सम्झौता अझै कायम रहेकोमा जोड दिए । इजरायली जेटहरूलाई फर्काउन नेतान्याहुलाई आग्रह गरेको उल्लेख गर्दै उनले भने, ‘एउटा (इरानी) रकेट समयसीमा पछि गल्तीले प्रक्षेपण भएको थियो र अब इजरायल बाहिर जाँदै छ । यी मानिसहरू शान्त हुनुपर्छ ।’

ट्रम्पले इरानी मिसाइल सायद गल्तीले प्रक्षेपण भएको बताए । राष्ट्रपति ट्रम्प रिसाएको जस्तो देखिन्थे । उनले इजरायलप्रति खुसी नभएको बताए । किनभने उनीहरूले सम्झौता भएका बेला ‘मैले कहिल्यै नदेखेको जस्तो’ हमला गरे । ‘म इरानसँग पनि खुसी छैन,’ उनले थपे । जब ट्रम्प पछाडि फर्के उनले इजरायल र इरानप्रति आफ्नो निराशा व्यक्त गरे । यति लामो समयदेखि लडिरहेका छन् कि उनीहरूलाई के गरिरहेका छन् थाहा छैन भन्दै ट्रम्पले अपशब्द प्रयोग गरे ।

हेलिकोप्टरले उनलाई मेरील्याण्डको सैन्य अड्डामा लग्यो, जहाँ उनले नेटो शिखर सम्मेलनका लागि एयर फोर्स वनमा चढ्नुपर्ने थियो । हवाईजहाजमा पुगेपछि उनले नेतान्याहुसँग कुराकानी गरे, जुन कुराकानी तनावपूर्ण भएको देखिन्छ । ह्वाइट हाउस स्रोतले बीबीसीको अमेरिकी साझेदार सीबीएस न्यूजलाई बतायो कि राष्ट्रपति इजरायली प्रधानमन्त्रीसँग ‘असाधारण रूपमा दृढ र प्रत्यक्ष’ थिए । नेतान्याहुले स्थितिको गम्भीरता र राष्ट्रपति ट्रम्पले व्यक्त गरेको चिन्तालाई बुझे ।

ट्रम्पले हवाइजहाजमा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै नेतान्याहुलाई सैन्य विमान फिर्ता ल्याउन भनेको पुष्टि गरे । तेहरानका नेताहरूको लागि ट्रम्पले भने कि आणविक हतियार विकास गर्नु उनीहरूको दिमागमा ‘अन्तिम कुरा’ हुनेछ ।