सुदूरपश्चिम प्रदेशको राजधानी धनगढीको जनजीवन सोमबार अस्तव्यस्त भयो । २४ घण्टामा परेको दुई सय मिलिमिटर वर्षाले उपमहानगरका दुई हजार बढी घर डुबानमा परे । सोमबार दिउँसोदेखि वर्षा रोकिएपछि पानीको सतह घटेको छ । जिल्ला प्रशासन कार्यालयका अनुसार कसैले पनि विस्थापित हुनुपर्ने अवस्था भने आएको छैन ।

सुदूरपश्चिम प्रदेशको एक मात्र उपमहानगर, अस्थायी राजधानी र व्यापारिक केन्द्र हो धनगढी । तर, भारी वर्षामा मात्र नभएर धनगढीमा क्षणभरकै वर्षामा पनि बर्सेनि डुबान हुन्छ । धनगढीका बासिन्दासमेत रहेका सेवा निवृत्त इन्जिनियर महेन्द्र पन्त धनगढी डुबानको मुख्य कारण पानीको प्राकृतिक बहावमा अवरोध हुनु भएको बताउँछन् ।

‘पानी निकास हुने प्राकृतिक बाटो अर्थात् खोलानालामा घर निर्माण भएका छन्,’ उनले भने, ‘जसका कारण पानीको निकास नै रोकिएको छ । धनगढीलाई डुबानबाट जोगाउन सबैभन्दा पहिले खोलानालामा भएको अवरोध हटाउनुपर्छ ।’

पन्तका अनुसार धनगढीमा डुबान बढ्नुको अर्को कारण पछिल्लो समय निर्माण भएका सडक पनि हुन् । ‘धनगढीमा सडक निर्माण गर्दा पुराना संरचनालाई ध्यान दिइएन,’ इन्जिनियर पन्त भन्छन्, ‘बस्तीभन्दा सडकको उचाइ धेरै भयो । बस्तीमा जम्ने पानीले निकासको बाटो पाउन लागेको छैन ।’

धनगढीमा सघन सहरी विकास कार्यक्रम, क्षेत्रीय सहरी विकास आयोजना र उत्तर–दक्षिण व्यापारिक मार्ग आयोजना अन्तर्गत ठूला सडक निर्माण भएका छन् । प्रदेश सरकार र उपमहानगरपालिकाले पनि केही सडक निर्माण गरेको छ । तर, ती सडकका दुवैतर्फ बनाइएका नालाले भने सडककै पानी पनि निकास गर्न सकेको छैन । जसका कारण सबैभन्दा पहिले धनगढीका सडक नै जलमग्न हुने गरेका छन् ।

यस्तै धनगढी उपमहानगर क्षेत्रमा रहेका खोलानालाको जग्गासमेत नगर विकास समितिले बिक्री गरेर व्यक्तिको नाममा हालेको छ । तिनै खोलामा ठूलाठूला भौतिक संरचना बनाइएको छ । धनगढीमा डुबानको समस्या निम्तिनुमा मुख्य कारण खोला अतिक्रमण नै भएको तर्क धेरैको छ ।

संघीय सहरी विकास तथा भवन निर्माण कार्यालय धनगढीका प्रमुख शिखर लामा तामाङ भन्छन्, ‘डुबानबाट बच्नका लागि सबैभन्दा पहिले पानी निकास हुने बाटो खोल्नुपर्छ । खोलामा कुनै पनि किसिमको अवरोध हुँदा पानी जमेर डुबानको समस्या निम्तिन्छ ।’

पछिल्लो समय निर्माण गरिएका सडकले पनि धनगढीमा डुबानको समस्या बढाएको तर्क तामाङको पनि छ । ‘सडक सबै उच्चो भए, बस्ती होचा भए,’ उनले भने, ‘त्यसले पनि डुबानको समस्या निम्त्याएको छ ।’

धनगढी उपमहानगरपालिकालाई डुबानबाट जोगाउन अहिले ढल निर्माण भइरहेको छ । मोहनापुर–अत्तरिया जोड्ने छ लेन सडकको सर्भिस लेनमा ढल निर्माण भइरहेको हो । संघीय सहरी विकास तथा भवन निर्माण कार्यालय धनगढीका अनुसार साढे १३ करोडमा ढल निर्माणका लागि दुई प्याकेजमा काम भइरहेको छ ।

कार्यालय प्रमुख तामाङका अनुसार मोहनापुलदेखि धनगढीको राजपुरसम्म नाली बनाएर बस्तीको पानी मोहना नदीमा फाल्ने लक्ष्य छ । हुन त यसअघि मोहनापुल–अत्तरिया सडकमा पनि नाली निर्माण भएको छ । तर, उक्त नालीले बस्तीको पानी भने निकास गर्न सकिरहेको छैन ।

‘उक्त नाली बाटोको पानी निकासका लागि मात्रै भयो,’ संघीय सहरी विकास तथा भवन निर्माण कार्यालय धनगढीका प्रमुख तामाङले भने, ‘त्यो नाली बस्तीभन्दा उचाइमा निर्माण गरिएकाले बस्तीको पानी निकास हुन पाएन । सोही कारण नयाँ नाली निर्माण गर्न थालिएको हो ।’

डुबानको समस्या निराकरणका लागि यसअघि छ लेन सडककै छेउमा प्लास्टिक पाइप पनि विस्तार गरिएको थियो । तर, ती पाइपले समस्या समाधान नभएपछि अहिले निकाल्न थालिएको छ । अहिले निर्माण भइरहेको ढल पनि बस्तीभन्दा उचाइमै छ ।