विराटचोकः लकडाउनका कारण अहिले तरकारीको भाउ महङ्गिएको छ । तरकारी लिन पसलसम्म जान पनि कोरोना संक्रमणको डर हुन्छ । तरकारी पसलसम्म कसरी सुरक्षित तरिकाले जाने र फर्किने भन्ने डर मनमा रहिरहेको हुन्छ ।

तर, यस्तो समयमा पनि आफ्नै घरको छतमा गरिएको कौसी खेतीका कारण यो त्रासदेखि पर रही लकडाउनको पूर्ण पालना गर्ने परिवार पनि पाइन्छन् । मोरङको सुन्दरहरैंचा नगरपालिका वडा नम्बर ९ बस्ने गोविन्द आचार्यले घरको छतमा खेती गरेर अर्गानिक सागसब्जी खाने गरेका छन् । यो खेती गर्नका लागि लागत धेरै लाग्दैन ।

‘माछाको सामान्य क्रेट, बाल्टी, गमला लगायतले नै हुन्छ,’ आचार्यले भने, ‘यहाँ मेरोमा माछाको क्रेट २० ओटा जति छ ।’ उनको छतमा कागती, आँप, वन अमला, अम्बा, केरा, उखु, नीमपत्ता, मुन्तला, अङ्गुर, अनार, सजिवन, वरपीपल आदि रहेका छन् । वास्तुशास्त्रअनुसार शुभ मानिने र सकारात्मक ऊर्जा दिने भएकाले केरा, उखु लगाएको उनी बताउँछन् ।

सुन्तलाजस्तै देखिने अमिलो जातको फल मुन्तला उनको कौसीमा फलेको छ । ‘यो सिमटस भेराइटी भन्छ । यो चाहिँ अर्नामेन्टल प्लान्ट नै हो,’ उनले भने, ‘सुन्तला नै चाहिँ अलि गारो हुन्छ ।’ किन्नो जातको पाकिस्तानी भेराइटीको पाकिस्तानी सुन्तला चाहिँ फलाएको उनी बताउँछन् । नेपालमा हुने सुन्तला भने यो मौसममा नफल्ने उनले बताए ।

यसरी खेती गर्नुको उद्देश्य पनि उनले बताए । बजार क्षेत्रमा अलि बढी धुँवाधुलो हुने र हरियाली नदेखिने हुनलो अक्सिजन कमी भएर लाग्ने विभिन्न रोग लाग्छन् ।
‘यसरी सबैको घरमा सब्जी र फलफूल रोप्ने हो भने शहर नै हरियाली हुन्छ र घरमा बस्दा कसरत पनि हुन्छ’, उनले भने, ‘शरीरलाई फुर्तिलो बनाउन व्यायाम आवश्यक छ ।’ घरमा भएका १ सय गमलालाई सिँचाइ गर्दै विभिन्न फूलको बास्ना अनि फूल देख्दा धेरै रोग आफैँ निको भएको आभास समेत यसले दिलाउने उनको बुझाइ छ । दैनिक २ घण्टा समय निकालेर सबै फलफूललाई स्याहार्न सकिने उनकी श्रीमती लक्ष्मी आचार्य बताउँछिन् ।
उनले स्कुस, तोरी, रायो, लट्टे, जिम्मु, धनियाँ, पुदिना, सिमी, बोडी, बेथु, तितेकरेला, पान, कच्छु, ड्रागन फुड, खुर्सानी, लगायत धेरै प्रकारका तरकारी घरभित्रै फलाएको देख्दा बाटो हिँड्ने जो कोहीको आँखा त्यही छतमा पुग्ने गर्दछ ।

कसरी गर्ने घरको छतमा खेती
सामान्यतः माछा ल्याइने क्रेटमा माटो प्रयोग गरेर खेती गर्ने गरिन्छ । माटो र बजारमा पाइने नरिवलको काेकोपिट, मिसाएर प्रयोग गर्दा सिँचाइ गर्न सजिलो हुन्छ । दैनिक पानी लगाउनेभन्दा पनि मौसमअनुसार पानी लगाउनुपर्छ ।

प्राङ्गारिक पदार्थ भएको दोमट माटो प्रयोग गर्ने र चिम्ट्याइलो माटो भए ४० प्रतिशत माटो, ४० प्रतिशत मल र २० प्रतिशत बालुवा हाल्नुपर्ने हुन्छ । मल्चिङ गरेर घरबाट निस्किएको कुहिने फोहोर व्यवस्थापन गर्न पनि यो खेती राम्रो हुन्छ । कौसी खेती गर्न उनी सबैलाई अग्रहसमेत गर्दछन् ।

अहिलेको सिजनमा भिण्डी, काँक्रो, लट्टे, र अलि पछि घिरौँला, तीतेकरेला लगाउँदा हुन्छ । कुरिलो स्वस्थकर भएकाले सबैले यसलाई रोपेर सेवन गर्दा स्वास्थ्यलाई राम्रो हुने उनी बताउँछन् ।
(आचार्य कृषि ज्ञान केन्द्र संखुवासभाका कार्यालय प्रमुख हुन् ।)