चीनको बुहान सहरबाट सुरु भएको कोरोना भाइरस (कोभिड १९) को त्रास विश्वभर महामारीको रुपमा फैलिरहेको छ । कोरोना भाइरस अहिले विश्वमै महामारी बनेको छ । विश्व स्वास्थ्य संगठनले कोरोना भाइरसलाई विश्वव्यापी समस्याको रुपमा घोषणा गरिसकेको छ ।

मानव सभ्यतकै चुनौतीको रुपमा देख परेको कोरोना भाइरस चिन युरोप अमेरीका हुँदै हाम्रै देश नेपालमा समेत देखा परिसकेको अबस्था छ । यो सारा धर्तीका मानिसहरुले अहिले दुस्ख भोगीरहेका छन्, पीडा भोगीरहेका छन, आक्रान्त भोगीरहेका छन, भय भोगीरहेका छन की दुनियामा यो कोराना भाइरसलाई जित्ने कुनै औषधी बनेको छैन । यसको एउटै औषधी शरीरमा जन्मजात रुपमा लिएर आएका हुन्छौँ  “रोगप्रतिरोधात्मक क्षमता” त्यसलाई मजवुत बनाउनु हो ।

सम्पूर्ण संसारमा यो फैलिइ रहँदा, सम्पूर्ण मान्छेलाई आक्रान्त पारिरहँदा यसलाई अलि सुक्ष्म ढङ्गले नियालेर हेर्दा एउटा अद्‌भूतको चित्र अगाडि आउँछ । चिनबाट शुरु भएको यो माहामारी युरोप हुँदै अमेरिका फैलिएको छ, अफ्रिका फैलिएको छ र एशियाको त कुरै छोडौँ । अद्‌भूत कुरो यो छ की विकसित मुलुकका मान्छेहरु जहाँ मान्छेहरु बढी सभ्य, बढी शिक्षित, बढी वैज्ञानिक देखिन्छन त्यहिँका मान्छेहरु यसबाट बढी पिडित छन्, बढी मारिएका छन् ।

यो अबस्थामा हामीले बुझ्नु पर्ने कुरा के हो भने कोरोना भाइरसले एशियमा पनि आक्रमण गर्यो तर त्यति मान्छे मरेनन जति युरोपमा मरिरहेका छन् । अमेरिकामा जति फैलँदो छ त्यति अफ्रिकमा फैलँदो छैन ।

अफ्रिकामा थोरै भन्दा थोरै मान्छे मरिरहेका छन तुलनात्मक रुपमा हेर्ने हो भने । विकसित मानिसहरु र विकसित देशलाई मात्र निसाना बनाएर आएको भाइरस हो त कोरोना रु अनुमान गरेजस्तो यदि यो अफ्रिका जस्तो देशमा फैलियो भने, यदि यो नेपाल जस्तो देशमा फैलियो भने वा निम्न आयश्रोत भएको मुलुकमा फैलियो भने यसले ठूलो विनास गर्छ भन्ने पूर्वानुमान एक किसिमबाट सिथिल भएकोछ ।

यो नेपाल मात्र हैन अफ्रिकामा पनि त्यस्तो भयानक रुपलिन पाएको छैन । अब प्रश्न यो छ की किन यो कम विकसित मुलुकमा कमै फैलियो । माहामारी चर्को हुनु पर्ने, भटाभट मान्छे मर्नु पर्ने तर त्यस्तो देखिएन । यसको कारणलाई नियाल्दा हामीले विकसित मुलुकका मानिसको दिनचर्यालाई बुझ्नु पर्ने हन्छ ।

विकसित मुलुकमा मानिसहरु शारीरिक श्रम कम गर्छन् र मानसिक श्रम बढी गर्छन् । जहाँ मानसिक श्रम बढी भन्दा बढी हुन्छ, मानसिक दवाव बढी भन्दा बढी हुन्छ त्यहा स्वतस् मान्छे चिन्ताग्रस्त हुन्छ, तनावग्रस्त हुन्छ र टेन्सनको सिकार हुन्छ । जो मान्छेलाई तनावले गाज्छ दिनरात त्यो मान्छेको रोगप्रतिरोधात्मक क्षमता तुलनात्मक रुपमा कमजोर हुन्छ ।

रोगप्रतिरोधात्मक क्षमता बलियो बनाउनका लागि धेरै कुरामध्य सबभन्दा बलियो कुरा मानसिकता, सकरात्मकता, खुसी, आनन्द, सबै खालको सकरात्मक भावना हो । विकसित मुलुकमा मानसिक दवावको कारणले गर्दा यी कुराहरु खोसिएका हुन्छन् । यसकारण उनीहरुको रोगसँग लड्ने क्षमता कम हुनु स्वभाविक हो । दुनियामा भाइरसलाई जित्ने कुनै ‍औषधी बनेको छैन त्यसको एउटै औषधी भनेको हामीले जन्मजात रुपमा लिएर आएको नेचुरल किलर (रोगप्रतिरोधी क्षमता) बढाउनु हो । त्यसको सङ्ख्या बढदै जानु भनेको कोरोना र यसभन्दा पछि आउने भाइरसहरुबाट पनि बच्नु हो ।

यहाँबाट बुझ्नै पर्ने कुरा के हो भने मानसिक स्वास्थ्यलाई जोगाइ राख्नु र शरीरलाई चलाइ राख्नु आजको युगको आवश्यकता हो । एउटा दृष्टान्त हेरौँ वनस्पतिको शरीर र मानव शरीर दुबै प्राणि हो । वनस्पतिको शरीर धेरै चलायौँ भने भाचिन्छ तर मानव शरीर ठीक त्यसको उल्टो धेरै चलाएनौँ भने रुग्ण हुँदै जान्छ, रोगी हुदै हँदै जान्छ । कम विकसित मुलुकका मानिसहरुले बिहानदेखि बेलुकीसम्म मजदुरी गर्नु पर्छ, खेती गर्नु पर्छ ।

अझै पनि धेरै मेसिनको विकास, रोवटको विकास र पहुच नभएको कारणले शारीरिक परिश्रम गरिरहेका हुन्छन् र त्यो देशमा कोरोनाले कम आक्रान्त पारेको तथ्याङ्क हाम्रो अगाडि छ । यसबाट हामीले के सिक्न जरुरी छ भने कुनै न कुनै रुपले हाम्रो शरीरलाई चलायमान राख्नु जरुर छ र मनलाई शान्त र शन्तुलित राख्नका लागि ध्यान, प्राणायाम, भजनकिर्तन अथवा आध्यात्मिक प्रणालिका कुराहरु छन् जसले मनलाई शान्त राख्छ त्यो गर्न जरुर छ । शान्त मन र बलिष्ठ तन भयो भने हामीलाई कोरोना जस्ता भाइरसहरुले केही गर्न नसक्ने कुरा अहिले छर्लङ्ग भएको छ ।