धर्म / संस्कृति
सनातन धर्म र यसको महत्व
योगी पीताम्बर
सर्वे भवन्तु सुखिनः सर्वे सन्तु निरामयाः ।
सर्वे भद्राणि पश्यन्तु मा कश्चिद् दुःखभाग्भवेत् ।।
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः
सबैको सुखको कामना, सबैको रोगमुक्तको चाहना, सबैमा प्रगतिको र उन्नतिको कामना गर्ने सिद्धान्त नै सनातन हो । सनातन धेरै ग्रन्थमा उल्लिखित यो श्लोक नै सनातनको परिभाषा र सिद्धान्त हो । जसले मानव तथा प्रकृतिको रक्षाको सिद्धान्त केवल सनातनमा छ, सनातन संसारको सबैभन्दा पुरानो सिद्धान्त हो भन्ने प्रष्ट्याउँछ । सनातनको अर्थ भनेको उत्पत्तिको र अन्त्यको कुनै सीमा नहुनु हो । यसको न शुरु छ, न अन्त्य नै ।
शास्वत सत्य नै सनातन हो । सनातन सिद्धान्त न त जाति विशेष, न त भूगोल विशेष न त कुनै मत र धर्म विशेष नै हो । जुन सत्य हो त्यो सनातन हो । मानवको विकास र प्रकृतिको संरक्षक नै सनातन हो । संसारमा धर्मका जति मत, सिद्धान्त छन् ती सबैको उत्पत्तिको पृष्ठभूमि नै सनातन हो ।
यतो ऽभ्युदयनिःश्रेयससिद्धिः स धर्मः । अर्थात जसले भौतिक र आध्यात्मिक परम गति प्राप्त गर्छ त्यो धर्म हो । ऋषिमुनिका अनुसार विकास र प्रकृतिको संरक्षणमा धर्मका सिद्धान्त र मत बने । ती सबै कुनै न कुनै रूपमा सनातनको गर्भबाट नै आएको पाउन सकिन्छ । धर्मका नाममा बनेका मत र सिद्धान्तले मानवलाई विभिन्न समूहमा विभाजन गर्छ । केवल सबैको शान्ति, सुख र प्रगतिको कामना सनातनले नै गर्छ । सृष्टिको शुरु अवस्थादेखि नै विभिन्न कालखण्डमा विभिन्न भूगोल र समाज मानवको विकास र प्रकृतिको संरक्षणको लागि विभिन्न महापुरुषको आगमन भएको पाउन सकिन्छ ।
महापुरुषले दिएको सिद्धान्त र मत नै वर्तमान अवस्थामा धर्मको रूपमा लिएको पाउन सकिन्छ । त्यो केवल एक मत र सिद्धान्तमात्र हो । धर्मको सिद्धान्तले केवल मानवको प्रगति र प्रकृतिको संरक्षण गर्छ तर व्यक्ति विशेषबाट बनेका विभिन्न सिद्धान्तले मानव समुदायलाई विभाजन गरेको पाइन्छ ।
धर्मको अर्थ नै सत्य हो । जुन भूगोल विशेष र जात विशेष हुँदैन । धर्म भनेको शिवको पूजा, जिससको प्रार्थना र अल्लाहको पुकार मात्र होइन । यो केवल सम्प्रदाय मात्र हो । धर्म सत्य हो जुन कुरा सत्य हो त्यो धर्म हो । धर्म असफलताबाट सफलता, मानवबाट महामानव बनाउने एक सिद्धान्त हो ।
गौतम ऋषिका अनुसार
श्रूयतां धर्म सर्वस्वं श्रुत्वा चैव अनुवत्र्यताम् ।
आत्मनः प्रतिकूलानि, परेषां न समाचरेत् ।।
धर्मको सर्वस्व सुनेर त्यही आधारमा चल्नु र आफूलाई नराम्रो लाग्ने व्यवहार तेस्रोसँग नगर्नु धर्म हो भन्ने अर्थ छ । साथै सनातन धर्मका सबै ग्रन्थमा यही कुरालाई जोड दिएको पाउन सकिन्छ । संसारमा धर्मका धेरै मत छन् । संसारमा विद्यमान धार्मिक मतका अनुयायीको आधार विभिन्न छन् । प्राचीन यहुदीको आधारमा इसाई धर्म र जिसस क्राइष्ट अर्थात येशु मसीहको जन्मलाई मानिन्छ । जसलाई क्रिश्चियन धर्म ग्रन्थको आधारमा स्वयम् भगवानबाट जन्म भएको विश्वास गरिन्छ । उनैको समयबाट यस मतको शुरु भएको पाउन सकिन्छ । जसमा मानव मुक्तिका वचनहरु व्याख्या गरिएको पाइन्छ । यस धर्मको मुख्य ग्रन्थ बाइबलमा पनि सबै मानवकै मुक्तिको कुरा पाइन्छ ।
त्यस्तै ठूलो जनसंख्या ओगटेको अर्काे धर्म इस्लाम धर्म हो । अन्तिम वक्ता हजरत मुहम्मदद्वारा मानव समुदायमा यसको शिक्षा लएको कुरा यस धर्मको मुख्यग्रन्थ कुरानमा पाउन सकिन्छ । जनसंख्याको आधारमा संसारको दोस्रो ठूलो धर्मको रुपमा यो धर्म रहेको छ । यो धर्म पनि मानवताको प्रेम र प्रकृतिको संरक्षणमा नै आधारित छ ।
त्यस्तै नेपालमा जन्मिएका सिद्धार्थ गौतमको सिद्धान्तको आधारमा बनेको धर्म बौद्ध धर्म हो । यसले पनि यिनै कुरामा ध्यान केन्द्रित गरेको पाउन सकिन्छ ।
सबै धर्मको सन्देश एउटै छ । विभिन्न समयमा विभिन्न स्थानमा आएका महामानवहरुले दिएको शिक्षाको निचोड मानव विकास र प्रकृतिको संरक्षण नै हो । तर बिडम्बना मानव समाजमा निजी स्वार्थको कारणले यसैको आधारमा समाजमा विभाजन गरेको पाउन सकिन्छ ।
व्यक्तिबाट बनेका मत र सिद्धान्तले विभिन्न समूहमा मानवलाई विभाजन गरेको पाइन्छ । कि त ती सबै सिद्धान्तले मानवको प्रगतिको र प्रकृतिको संरक्षण गर्नु पर्यो अनि केवल धर्म मान्न सकिन्छ । हुन ती महामानवले सबै मानवको सुख शान्ति र प्रगति नै चाहेको पाइन्छ । तर मानवले आफ्नो निजी स्वार्थका कारण ती महापुरुषका सिद्धान्तलाई भूगोल र जातविशेषका आधारमा विभाजन गरेको कारण सीमित गराए ।
ती सिद्धान्त केवल सीमित समूह र सीमित भूगोलमा स्वार्थपूर्तिको लागि प्रयोग भयो । जसका कारण मानवमानवमा नै विभाजन भयो । यसले मानवको प्रगति र प्रकृतिको संरक्षणको विरुद्धमा निश्चित भूगोल र निश्चित समूहको स्वार्थपूर्तिको रुपमा प्रयोग गर्न सीमित गरायो । त्यसकारण पनि यसलाई धर्मभन्दा पनि मत र सिद्धान्तको रुपमा मात्र लिँदा उपयुक्त होला ।
धर्मले त केवल समग्र ब्रह्माण्डको संरक्षण गर्छ । मानव सृष्टिदेखि अहिलेको अवस्थामा आउँदासम्म विभिन्न व्यक्तिबाट बनेको सिद्धान्तमा विभाजन भएको पाइन्छ । जबकि धर्मले कसैलाई पाखा र कसैलाई काखा गर्दैन । सबैको उत्तिकै महत्व, श्रद्धा र प्रगतिको कामना गर्छ । त्यो केवाल सनातन सिद्धान्तमा पाउन सकिन्छ । सनातन विज्ञान हो, यो विश्वासमात्र होइन । जब संसार बन्यो त्यो समयबाटै परमात्माबाट यो सिद्धान्त बन्यो ।
जसरी तपार्इंले कुनै प्रोडक्ट बनाउँदा त्यो प्रोडक्ट सञ्चालन गर्न क्याटलग पाउनुहुन्छ त्यसरी नै यो संसारको सञ्चालनको ज्ञान वेद हो । त्यही भएर वेद कोही व्यक्तिमार्फत् रचना नभएर केवल सृष्टिसँगै प्राप्त भएको ज्ञान हो । वेद मानव विकास र प्रकृतिको संरक्षणको नियम हो । जति पनि धार्मिक मत तथा सिद्धान्त बने ती सबैको गर्भ वेद हो ।
त्यसैले धर्म केवल सनातन हो । जुन सत्य छ । जहाँ मानव र प्रकृतिको रक्षाको कुरा गरिएको छ । मानव र प्रकृतिको रक्षाको लागि सनातन धर्मको आवश्यकता छ । सनातन एक यस्तो सिद्धान्त हो जसले मानव प्रकृतिको रक्षा गर्छ ।
Facebook Comment
कालिगढले आज विश्वकर्माको पूजाआराधना गरी वास्तु दिवस एवम् विश्वकर्मा पर्व मनाउँदैछन् ।
प्रत्येक वर्ष आश्विन सङ्क्रान्तिका दिन विश्वकर्माको विधिपूर्वक पूजाआरधना गरिन्छ । विभिन्न कलकारखानामा विश्वकर्मा भगवान्को तस्बिरमा विधिपूर्वक पूजाआराधना गरी यो दिवस मनाउने गरिन्छ ।
कलकारखानालाई विशेष रुपमा सजाएर श्रमिकले यो दिवस भव्यताका साथ मनाउँछन् । बालुवा अन्य चीजबाट बनाइएको विश्वकर्माको मूर्ति वाग्मती मुहानस्थल सुन्दरीजल वा अन्य शुद्ध स्थलमा लगेर सेलाउने गरिन्छ ।
आजका दिन कालिगढले उपयोगमा ल्याउने औजारमा पूजाआराधना गरेमा धेरै समय टिक्ने, कामका बेलामा नबिग्रने र राम्रो काम गर्न सकिनेलगायत गुण प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ ।
द्वापर युगमा भगवान् कृष्णलाई राक्षसले दुःख दिएपछि विश्वकर्माले समुद्रको बीचमा ‘भेद द्वारका’ बनाई लुकाएको धार्मिक विश्वास छ । एकै रातमा समुद्रको बीचमा ‘भेद द्वारका’ को निर्माण गरेकाले विश्वकर्मालाई सफल वास्तुविद्का रुपमा मानी त्यसै समयदेखि पूजा गर्ने परम्परा बसेको प्रा तोयराज नेपाल बताउँछन् ।
प्राचीन भारतवर्षका चारदिशाका रक्षक देवतामध्ये द्वारकालाई पश्चिम दिशाको रक्षकका रुपमा समेत मानिन्छ । विश्वकर्माले निर्माण गरेको ‘भेद द्वारका’ अहिले पनि भारतको गुजरात राज्यमा समुद्रको बीचमा रहेको विश्वास गरिन्छ । विश्वकर्मालाई वास्तु विद्याका विशिष्ट ज्ञाताका रुपमा समेत मानिन्छ । ‘विश्वकर्मा प्रकाश’ नामक वास्तु शास्त्रको ग्रन्थ उहाँले नै रचना गर्नुभएको विश्वास गरिने वास्तुशास्त्री शिव पोखरेल बताउँछन् ।
यही सम्झनामा नेपालका कालिगढले भव्यरुपमा विश्वकर्मा बाबाको पूजा गरी उहाँको विद्वताको सम्मान गर्छन् । पूजाआराधना गरेमा आफूमा पनि विश्वकर्माको गुण प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ । सोही विश्वासमा आज इञ्जिन जडान भएका यन्त्र सवारी साधनमा समेत पूजाआराधना गरिन्छ ।
वास्तुशास्त्रका पुस्तकका लेखक एवं अध्येताको सम्झनामा आजको दिनलाई वास्तुविद्ले वास्तु दिवसका रुपमा मनाउने गर्छन् ।
पछिल्लो समय नेपालमा पनि वास्तु विद्याको पुनर्जागरण सुरु भएको छ । चार उपवेदमध्येको एक स्थापत्यवेदमा वास्तुशास्त्रकै विषय उल्लेख छ । लुप्तप्रायः भएको स्थापत्य वेदमा आधारित सहर एवं आवास निर्माण गर्नेको सङ्ख्या पनि बढ्न थालेको छ । यसैले गर्दा पछिल्लो दिनमा वास्तु विद्याको महत्व बढेको छ ।
२०८३ साल भदौ १५ गते सोमबार सन् २०२६ अगष्ट ३१ तारिख। भदौ कृष्ण पक्षको तृतिया तिथि। राष्ट्रिय पुस्तकालय दिवस। नक्षत्र अनुसार १२ वटा राशि हुन्छन्। चन्द्रमा अनुसार राशि र नक्षत्रका पद अनुसार नाम राखिन्छ। त्यही आधारमा व्यक्तिको दैनिकीको विषयमा भविष्यवाणी हुन्छ।
मेष : दिन सामान्य छ। तपाईंका विरोधी साथी सक्रिय छन्। आफन्तबाट अपमानित भएको महसुस हुनेछ। :वा:थ्य र शिक्षामा गरेको मिहिनतले सन्तुष्टि मिल्नेछ। राजनीतिक क्षेत्रमा अगाडि नबढ्नु उचित हुन्छ।
सिंह : दिन सामान्य छ। बढी तर्क नगर्नु उचित हुन्छ। थोरै बोलेर अगाडि बढ्नुपर्ने दिन छ। शिक्षाको क्षेत्रमा ढिलासु:ती बढ्नेछ। :वा:थ्यले साथ दिए पनि राजनीतिक क्षेत्रमा सक्रिय नहुनु राम्रो हुनेछ।
वृष : दिन राम्रो छ। गुम्न लागेको सम्पत्ति हात लाग्नेछ। दाजुभाइबाट साथ र सहयोग मिल्नेछ। स्वास्थ्यमा सुधार हुनेछ। शिक्षाको क्षेत्रमा ढिलासु:ती भए पनि तपाईंको बढुवा हुनेछ। प्रेम सम्बन्ध सुमधुर बन्नेछ।
मिथुन : दिन सामान्य छ। तपाईंको बोलीले आफन्त टाढिने छन्। राजनीतिक क्षेत्रमा पहुँच वि:तार हुनेछ। दीर्घकालीन योजना बनाएर अगाडि बढ्नु राम्रो हुनेछ। मूल्यंकन क्षमता बढ्नेछ।
कर्कट : दिन राम्रो छ। विदेशमा गरेको लगानीबाट फाइदा हुनेछ। शिक्षा र :वा:थ्यमा सुधारका संकेत फेला पर्नेछन्। विपक्षीमाथि विजय प्राप्त हुनेछ। स्वास्थ्यमा समस्या हुने जोखिम छ।
कन्या : सचेत भएर अघि बढ्नुपर्ने दिनछ । अग्रजको माया प्राप्त हुनेछ। शिक्षा र स्वास्थ्यमा गरेको लगानीबाट सफलता मिल्नेछ। परिवारमा भने विवाद हुनेछ।
तुला : दिन राम्रो छ। कृषिको लगानीबाट फाइदा हुनेछ। राजनीतिक क्षेत्रमा सहयात्री साथीले तपाईंको प्रशंसा गर्नेछन्। पारिवारिक मेलमिलाप हुनेछ । सामाजिक क्षेत्रमा सेवाको अवसर मिलनेछ।
वृश्चिक : दिन राम्रो छ। मानसम्मान प्राप्त हुनेछ । :वा:थ्यमा सुधार आउनेछ । सामाजिक काममा गरेको प्रयास सफल बन्नेछ। राजनीतिक क्षेत्रमा तपाईंको मर्यादा बढ्नेछ। परिवारसँगको सम्बन्ध सुमधुर बन्नेछ।
धनु : दिन राम्रो छ। आजको दिन थोरै बोलेर गरेको काममा प्रगति हुनेछ । तपाईंले लगानी गरेको भए व्यापारमा फाइदा हुनेछ। शिक्षामा ढिलासुस्ती भए पनि मिहिनेत गरेमा फाइदा हुनेछ। राजनीतिक क्षेत्रमा प्रगति हुनेछ।
मकर : दिन राम्रो छ। आम्दानी बढ्नेछ। स्वास्थ्य र शिक्षाको सुधारले दैनिक काम सहज बन्नेछ। राज्यको सेवामा भए बढुवा मिल्नेछ। पारिवारिक मेलमिलाप हुनेछ ।
कुम्भ : दिन सामान्य छ। पुराना मानिसँगको भेटले नयाँ योजना बन्नेछन्। गुरुको साथ पाएमा प्रगति हुनेछ। परिवारसँगको सम्बन्ध सुमधुर बन्नेछ। स्वास्थ्मा भने संकट आइपर्ने देखिन्छ।
मीन : दिन राम्रो छ। आज गरेको परिश्रमको फल प्राप्त हुनेछ। शिक्षामा जोस र जाँगर बढ्नेछ। लगानी गरेको भए नाफा हुनेछ। प्रेम सम्बन्ध सुमधुर बन्ने योग छ।
२०८३ साल असार ३० गते मंगलबार सन् २०२६ जुलाई १४ तारिख। असार कृष्ण पक्षको औंसी तिथि । नक्षत्र अनुसार १२ वटा राशि हुन्छन्। चन्द्रमा अनुसार राशि र नक्षत्रका पद अनुसार नाम राखिन्छ। त्यही आधारमा व्यक्तिको दैनिकीको विषयमा भविष्यवाणी हुन्छ।
मेष : दिन सामान्य छ । बोल्दा ख्याल गर्नुपर्ने दिन छ । व्यापार व्यवसायमा गरेको तपाईंको लगानीको फल अरुले लिनसक्ने भएकाले ख्याल गर्नुपर्नेछ । धार्मिक क्षेत्रमा मन जानेछ । राज्यको तर्फबाट तपाईंलाई सेवाका अवसर मिल्ने योग छ ।
वृष : आज तपाईंले शिक्षामा गरेको लगानीबाट फाइदा हुने दिन छ । व्यापार व्यवसायमा सहकार्य गरेर अघि बढे लाभ मिल्नेछ । शत्रुबाट पनि प्रसंसा हुने दिन छ । धार्मिक कार्यमा सहभागी हुने मौका मिल्नेछ ।
मिथुन : दिन राम्रो रहेको छ । आज मानसम्मान प्राप्त हुनेछ । परिवारभित्रबाट विरोधको आवाज उठ्नेछ । सम्पत्तिको पछि लागेर स्वास्थ्यको ख्याल नगर्दा समस्या आउनसक्छ । धार्मिक क्षेत्रमा मन जानेछ । धार्मिक कार्यमा सहभागी भएर दिनकाे सुरुवात गर्नु उचित हुन्छ ।
कर्कट : दिन धेरै राम्रो रहेको छ । शिक्षामा सुधार हुनेछ । आम्दानीका स्रोत बढ्नेछन् । गोपनीयता कायम गर्नुपर्ने देखिन्छ । व्यापारमा थोरै लगानीबाट फाइदा हुनेछ । अनुत्पादन क्षेत्रमा गरेको लगानी कटौती गर्नु राम्रो हुनेछ ।
सिंह : दिन राम्रो रहेको छ । गरेको कामबाट नाफा हुनेछ । बोलीको प्रभाव राम्रो हुनेछ । परोपकारका भाव मनमा आउनेछ । हरेक क्षेत्रमा स्वास्थ्यले साथ दिँदा मनमा खुसी मिल्नेछ । पारिवारिक प्रेममा भने कर्तव्य पूरा गर्नुपर्ने दिन छ ।
कन्या : सहकार्य गरेर अगाडि बढ्नु उचित हुन्छ । सम्पत्तिको जोहो गर्नुहोला । पारिवारिक भेटघाट हुनेछ । शिक्षाको क्षेत्रमा गरेको प्रयास सफल हुनेछ । स्वास्थ्यले साथ दिँदा मन प्रफुल्ल हुनेछ । सामाजिक काममा आज मानसम्मान प्राप्त हुनेछ ।
तुला : आज तपाईंको दिन राम्रो छ । शिक्षामा गरेको लगानीबाट फाइदा हुनेछ । समाजमा मानसम्मान बढ्ने दिन छ । मित्र बढ्नेछन् । शत्रुको पनि सहयोग मिल्नेछ । परिवारमा भने खटपटी बढ्ने जोखिम छ ।
वृश्चिक : दिन सामान्य छ । थोरै बोल्न सके आयआर्जन बढ्नेछ । आफन्तबाट धोका मिल्नेछ । प्राविधिक शिक्षामा गरेको प्रयास सफल हुनेछ । स्वास्थ्यमा समस्या आउने भएकाले सावधानी अपनाउनुपर्नेछ ।
धनु : आज आम्दानी बढ्नेछ । स्वास्थ्यमा समस्यामा सुधार हुने देखिन्छ । काममा सफलता मिल्नेछ । शत्रु बढ्ने भएकाले सचेत भएर अघि बढ्नुपर्ने देखिन्छ । काममा भने मिहिनेतको खाँचो देखिन्छ ।
मकर : दिन राम्रो रहेको छ । शिक्षामा गरेको लगानीबाट उत्साह मिल्नेछ । श्रमको फल प्राप्त हुनेछ । दाजुभाइसँग सहकार्य गरेर गरेको कामबाट फाइदा मिल्नेछ । प्रियजनसँगको भेटले मनमा खुसी मिल्नेछ । यात्रा गर्दा भने सचेत हुनुपर्ने छ ।
कुम्भ : दिन राम्रो छ । धार्मिक कार्यमा सहभागी हुनु उचित हुन्छ । बिहान उठेर शिवभजन सुन्नुहोला। व्यापार व्यवसायमा आशिक फाइदा हुनेछ । साना कुरामा पनि रिस उठ्ने भएकाले संयमित भएर अघि बढ्नसपर्नेछ । परिवारको साथ भने मिल्नेछ ।
मीन : आजको दिन राम्रो छ । काम गर्दा जोगिन सकेन हरेक क्षेत्रमा आम्दानी बढ्ने छ । मनमा भएका कुरा अरुसँग साट्नु उचित हुनेछ । पारिवारिक सहयोग प्राप्त हुनेछ । स्वास्थ्यको ख्याल गर्नुपर्ने दिन छ । अध्ययनमा रुची बढ्नेछ ।
-
अर्थ7 years agoसमाचारमार्फत् आफ्नो चरित्रहत्या गरिएको भन्दै कानेपोखरीका युवा व्यवसायीले गरे पत्रकार सम्मेलन
-
Banner4 years agoसाउनदेखि कुन तहका कर्मचारीको कति तलब ?
-
खेलकुद7 years agoरंगशालाको अवलोकन
-
मुख्य7 years agoशेयर बजारमा झिनो अंकको गिरावट
-
अर्थ6 years agoगोर्खा डिपाटमेन्ट स्टोर विराटचोकलाई ५० हजार जरिवाना
-
मुख्य7 years agoसुन्दरहरैंचामा चोरले बोरामा हालेर लादैं गरेको बच्चालाई आमाले खोस्न सफल
-
मुख्य7 years agoपुस १० गते खण्डग्रास सूर्यग्रहण लाग्ने भएकाले मोरङका संस्थागत विद्यालय बिदा
-
Banner7 years agoगोठगाउँमा पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालय सर्ने, गोठगाउँमा आज साँझ दीप प्रज्वलन गरिने
You must be logged in to post a comment Login