धर्म / संस्कृति
सनातन धर्म र यसको महत्व
योगी पीताम्बर
सर्वे भवन्तु सुखिनः सर्वे सन्तु निरामयाः ।
सर्वे भद्राणि पश्यन्तु मा कश्चिद् दुःखभाग्भवेत् ।।
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः
सबैको सुखको कामना, सबैको रोगमुक्तको चाहना, सबैमा प्रगतिको र उन्नतिको कामना गर्ने सिद्धान्त नै सनातन हो । सनातन धेरै ग्रन्थमा उल्लिखित यो श्लोक नै सनातनको परिभाषा र सिद्धान्त हो । जसले मानव तथा प्रकृतिको रक्षाको सिद्धान्त केवल सनातनमा छ, सनातन संसारको सबैभन्दा पुरानो सिद्धान्त हो भन्ने प्रष्ट्याउँछ । सनातनको अर्थ भनेको उत्पत्तिको र अन्त्यको कुनै सीमा नहुनु हो । यसको न शुरु छ, न अन्त्य नै ।
शास्वत सत्य नै सनातन हो । सनातन सिद्धान्त न त जाति विशेष, न त भूगोल विशेष न त कुनै मत र धर्म विशेष नै हो । जुन सत्य हो त्यो सनातन हो । मानवको विकास र प्रकृतिको संरक्षक नै सनातन हो । संसारमा धर्मका जति मत, सिद्धान्त छन् ती सबैको उत्पत्तिको पृष्ठभूमि नै सनातन हो ।
यतो ऽभ्युदयनिःश्रेयससिद्धिः स धर्मः । अर्थात जसले भौतिक र आध्यात्मिक परम गति प्राप्त गर्छ त्यो धर्म हो । ऋषिमुनिका अनुसार विकास र प्रकृतिको संरक्षणमा धर्मका सिद्धान्त र मत बने । ती सबै कुनै न कुनै रूपमा सनातनको गर्भबाट नै आएको पाउन सकिन्छ । धर्मका नाममा बनेका मत र सिद्धान्तले मानवलाई विभिन्न समूहमा विभाजन गर्छ । केवल सबैको शान्ति, सुख र प्रगतिको कामना सनातनले नै गर्छ । सृष्टिको शुरु अवस्थादेखि नै विभिन्न कालखण्डमा विभिन्न भूगोल र समाज मानवको विकास र प्रकृतिको संरक्षणको लागि विभिन्न महापुरुषको आगमन भएको पाउन सकिन्छ ।
महापुरुषले दिएको सिद्धान्त र मत नै वर्तमान अवस्थामा धर्मको रूपमा लिएको पाउन सकिन्छ । त्यो केवल एक मत र सिद्धान्तमात्र हो । धर्मको सिद्धान्तले केवल मानवको प्रगति र प्रकृतिको संरक्षण गर्छ तर व्यक्ति विशेषबाट बनेका विभिन्न सिद्धान्तले मानव समुदायलाई विभाजन गरेको पाइन्छ ।
धर्मको अर्थ नै सत्य हो । जुन भूगोल विशेष र जात विशेष हुँदैन । धर्म भनेको शिवको पूजा, जिससको प्रार्थना र अल्लाहको पुकार मात्र होइन । यो केवल सम्प्रदाय मात्र हो । धर्म सत्य हो जुन कुरा सत्य हो त्यो धर्म हो । धर्म असफलताबाट सफलता, मानवबाट महामानव बनाउने एक सिद्धान्त हो ।
गौतम ऋषिका अनुसार
श्रूयतां धर्म सर्वस्वं श्रुत्वा चैव अनुवत्र्यताम् ।
आत्मनः प्रतिकूलानि, परेषां न समाचरेत् ।।
धर्मको सर्वस्व सुनेर त्यही आधारमा चल्नु र आफूलाई नराम्रो लाग्ने व्यवहार तेस्रोसँग नगर्नु धर्म हो भन्ने अर्थ छ । साथै सनातन धर्मका सबै ग्रन्थमा यही कुरालाई जोड दिएको पाउन सकिन्छ । संसारमा धर्मका धेरै मत छन् । संसारमा विद्यमान धार्मिक मतका अनुयायीको आधार विभिन्न छन् । प्राचीन यहुदीको आधारमा इसाई धर्म र जिसस क्राइष्ट अर्थात येशु मसीहको जन्मलाई मानिन्छ । जसलाई क्रिश्चियन धर्म ग्रन्थको आधारमा स्वयम् भगवानबाट जन्म भएको विश्वास गरिन्छ । उनैको समयबाट यस मतको शुरु भएको पाउन सकिन्छ । जसमा मानव मुक्तिका वचनहरु व्याख्या गरिएको पाइन्छ । यस धर्मको मुख्य ग्रन्थ बाइबलमा पनि सबै मानवकै मुक्तिको कुरा पाइन्छ ।
त्यस्तै ठूलो जनसंख्या ओगटेको अर्काे धर्म इस्लाम धर्म हो । अन्तिम वक्ता हजरत मुहम्मदद्वारा मानव समुदायमा यसको शिक्षा लएको कुरा यस धर्मको मुख्यग्रन्थ कुरानमा पाउन सकिन्छ । जनसंख्याको आधारमा संसारको दोस्रो ठूलो धर्मको रुपमा यो धर्म रहेको छ । यो धर्म पनि मानवताको प्रेम र प्रकृतिको संरक्षणमा नै आधारित छ ।
त्यस्तै नेपालमा जन्मिएका सिद्धार्थ गौतमको सिद्धान्तको आधारमा बनेको धर्म बौद्ध धर्म हो । यसले पनि यिनै कुरामा ध्यान केन्द्रित गरेको पाउन सकिन्छ ।
सबै धर्मको सन्देश एउटै छ । विभिन्न समयमा विभिन्न स्थानमा आएका महामानवहरुले दिएको शिक्षाको निचोड मानव विकास र प्रकृतिको संरक्षण नै हो । तर बिडम्बना मानव समाजमा निजी स्वार्थको कारणले यसैको आधारमा समाजमा विभाजन गरेको पाउन सकिन्छ ।
व्यक्तिबाट बनेका मत र सिद्धान्तले विभिन्न समूहमा मानवलाई विभाजन गरेको पाइन्छ । कि त ती सबै सिद्धान्तले मानवको प्रगतिको र प्रकृतिको संरक्षण गर्नु पर्यो अनि केवल धर्म मान्न सकिन्छ । हुन ती महामानवले सबै मानवको सुख शान्ति र प्रगति नै चाहेको पाइन्छ । तर मानवले आफ्नो निजी स्वार्थका कारण ती महापुरुषका सिद्धान्तलाई भूगोल र जातविशेषका आधारमा विभाजन गरेको कारण सीमित गराए ।
ती सिद्धान्त केवल सीमित समूह र सीमित भूगोलमा स्वार्थपूर्तिको लागि प्रयोग भयो । जसका कारण मानवमानवमा नै विभाजन भयो । यसले मानवको प्रगति र प्रकृतिको संरक्षणको विरुद्धमा निश्चित भूगोल र निश्चित समूहको स्वार्थपूर्तिको रुपमा प्रयोग गर्न सीमित गरायो । त्यसकारण पनि यसलाई धर्मभन्दा पनि मत र सिद्धान्तको रुपमा मात्र लिँदा उपयुक्त होला ।
धर्मले त केवल समग्र ब्रह्माण्डको संरक्षण गर्छ । मानव सृष्टिदेखि अहिलेको अवस्थामा आउँदासम्म विभिन्न व्यक्तिबाट बनेको सिद्धान्तमा विभाजन भएको पाइन्छ । जबकि धर्मले कसैलाई पाखा र कसैलाई काखा गर्दैन । सबैको उत्तिकै महत्व, श्रद्धा र प्रगतिको कामना गर्छ । त्यो केवाल सनातन सिद्धान्तमा पाउन सकिन्छ । सनातन विज्ञान हो, यो विश्वासमात्र होइन । जब संसार बन्यो त्यो समयबाटै परमात्माबाट यो सिद्धान्त बन्यो ।
जसरी तपार्इंले कुनै प्रोडक्ट बनाउँदा त्यो प्रोडक्ट सञ्चालन गर्न क्याटलग पाउनुहुन्छ त्यसरी नै यो संसारको सञ्चालनको ज्ञान वेद हो । त्यही भएर वेद कोही व्यक्तिमार्फत् रचना नभएर केवल सृष्टिसँगै प्राप्त भएको ज्ञान हो । वेद मानव विकास र प्रकृतिको संरक्षणको नियम हो । जति पनि धार्मिक मत तथा सिद्धान्त बने ती सबैको गर्भ वेद हो ।
त्यसैले धर्म केवल सनातन हो । जुन सत्य छ । जहाँ मानव र प्रकृतिको रक्षाको कुरा गरिएको छ । मानव र प्रकृतिको रक्षाको लागि सनातन धर्मको आवश्यकता छ । सनातन एक यस्तो सिद्धान्त हो जसले मानव प्रकृतिको रक्षा गर्छ ।
Facebook Comment
प्रत्येक वर्ष वैशाख शुक्ल पूर्णिमाका दिन किरात राई समुदायले मनाउने उभौली पर्व आज देशभरका भूमेस्थानमा पूजा आराधना गरी मनाइँदैछ ।
बाली लगाउनुअघि गाउँगाउँमा रहेका भूमेस्थानमा राम्रोसँग काम होस् भनी प्रकृतिको पूजा आराधना गरिने परम्परा रहेको छ । गर्मी बढ्ने भएकाले यो समुदायका मानिस बेँसीबाट लेकतिर उँभो लाग्ने भएकाले पनि यसको नाम उभौली रहेको हो ।
वैशाख शुक्ल पूर्णिमादेखि चराचुरुङ्गीलगायत जङ्गली जनावर पनि उँभो लाग्ने किरात समुदायको विश्वास छ । नदीमा माछा पनि गर्मीबाट बच्न बेँसीको नदीबाट लेकतिर लाग्छन् भन्ने भनाइ छ ।
मार्गशीर्ष शुक्ल पूर्णिमाका दिन बाली भित्र्याएर जाडो छल्न बेँसी झरेका मानिस आजदेखि उँभो लाग्छन् । उँभोको अर्थ खेतीपाती राम्रो होस्, धेरै होस्, उन्नति होस् भन्ने भनाइ पनि रहेको छ । यस पर्वका अवसरमा चण्डी नाचसमेत नाचिन्छ । यसैकारण वैशाख शुक्ल पूर्णिमाको दिनलाई चण्डी पूर्णिमा पनि भनिन्छ ।
किरात समुदायका विभिन्न सम्प्रदायका बीच साकेला नाच पनि नाचिन्छ । राजधानीमा ललितपुरको हात्तीवनमा रहेको साकेलास्थानमा केही मानिस जम्मा भएर पूजा आराधनाको विधि पूरा गर्ने तयारी किरात राई यायोक्खाले गरेको छ । खोटाङको ऐँसेलुखर्क गाउँपालिकाका मानिसले भने यो पर्व जेठ २२ गतेपछि मनाउने तयारी गरेका छन् । ऐँसेलुखर्कका मानिसले प्रत्येक वर्ष जेठ २२ पछि यो पर्व मनाउने परम्परा छ ।
किरात समुदायमा पनि एकथरिले उभौली पर्व उत्तरायण सुरु हुने दिन माघ १ गते नै मनाउने गर्छन् । उधौली भने दक्षिणायन सुरु हुने दिन पारेर साउन १ गते मनाउँछन् । यस समुदायका धेरै मानिसले उभौली वैशाख शुक्ल पूर्णिमा र उधौली पर्व मार्गशीर्ष शुक्ल पूर्णिमाका दिन मनाउँछन् । यो पर्व किरात राई समुदायको महत्त्वपूर्ण पर्वका रूपमा रहेको छ ।
आज २०८३ साल वैशाख १४ गते सोमबार। वैशाख शुक्ल पक्षको एकादशी तिथि । मोहिनी एकादशी व्रत । तदनुसार सन् २०२६ अप्रिल २७ तारिख। नक्षत्र अनुसार १२ वटा राशि हुन्छन्। चन्द्रमा अनुसार राशि र नक्षत्रका पद अनुसार नाम राखिन्छ। त्यही आधारमा व्यक्तिको दैनिकीको विषयमा भविष्यवाणी हुन्छ।
मेष : शुभ दिन छ । बिग्रिएका कामहरु बन्नेछन्। शिक्षा क्षेत्रको गहिरो अध्ययनले अवसर सिर्जना हुनेछ। आम्दानीका स्रोत धेरै भएकाले सदुपयोग गर्नु उचित हुनेछ। अवसरको सदुपयोग गर्न सक्दा फाइदा हुनेछ।
वृष : दिन सामान्य छ। लगानीका क्षेत्रमा सोचेको जस्तो नतिजा प्राप्त नहुने जोखिम रहेको छ। परिवार र साथीबाट असहयोग हुने भएकाले व्यवहार गर्दा सचेत बन्नुपर्नेछ। स्वास्थ्यमा भने सुधार हुनेछ।
मिथुन : दिन शुभ रहेको छ । परिवारमा शान्त भएर बस्नु उचित हुनेछ। स्वास्थ्यमा सुधार हुनेछ। शिक्षाको क्षेत्रमा गरेको मिहेनतको फल प्राप्त हुनेछ। प्रेम सम्बन्ध सुमधुर बन्नेछ।
कर्कट : सोचेका दैनिक काम बन्नेछन्। स्वास्थ्यमा भने सुधार हुने दिन छ। रोगबाट मुक्ति मिल्दा मनमा उत्साह बढ्नेछ। शिक्षाको क्षेत्रमा प्रगति हुनेछ। धार्मिक क्षेत्रका व्यक्तिसँगको भेटले मन शान्त बन्नेछ।
सिंह : दिन राम्रो छ। राजनीतिक क्षेत्रमा सेवाको अवसर पाउने दिन छ। शिक्षामा गरेको प्रयास सफल बन्नेछ। विपक्षी साथीले तपाईंको प्रशंसा गर्नेछन्। बोली र व्यवहारमा एकरुपता देखाउन नसक्दा खटपटी बढ्नेछ।
कन्या : धनको पछाडि लाग्दा इज्जतमा दाग लाग्नेछ। उत्तरको लामो यात्रा नगर्नु उचित हुनेछ। परिवारको सल्लाह लिएर मात्र अगाडि बढ्नु उचित हुनेछ। प्रेम सम्बन्धमा भने सुधार हुनेछ।
तुला : दैनिक काम सहजै बन्नेछन्। अप्ठेरो सोचेका काम मिल्दै जानेछन्। बोली र व्यवहारमा एकरुपताको खाँचो छ। काम गर्नु अगाडि परिवारको सल्लाह लिनु सुखद् हुनेछ।
वृश्चिक : शिक्षाको क्षेत्रमा भाग्यको उदय हुनेछ। बौद्धिक व्यक्तिसँगको भेटले मन शान्त बन्नेछ। पश्चिमको लामो यात्रा नगर्नु राम्रो देखिन्छ। यात्रा गर्नु परेमा एक्लै नहिड्नुहोला। साथीभाइको साथले महत्त्वपूर्ण काम बन्नेछ।
धनु : गुम्न लागेको सम्पत्ति प्राप्त हुनेछ। स्वास्थ्यमा सुधार हुनेछ। सानो कुराले मनमा झन्झट बढ्नेछ। धार्मिक कार्यमा सहभागी भएर दैनिकी सुरुवात गर्नु उचित हुनेछ। बौद्धिक व्यक्तिसँगको सहकार्यमा सचेत बन्नुपर्ने समय छ।
मकर : सामाजिक क्षेत्रमा साथ प्राप्त हुनेछ। खर्च बढ्ने जोखिम छ। इज्जतका लागि धन खर्च नगर्नु राम्रो हुनेछ। उपचारमा भए स्वास्थ्यमा सुधार हुनेछ। प्रेम सम्बन्ध सुमधुर बन्नेछ। व्यवहार गर्दा जोगिएर अगाडि बढ्नु उचित हुनेछ ।
कुम्भ : अरुको निर्णय सुन्न नसक्ने बानीले खटपटी बढ्नेछ। थोरै बोलेर अगाडि बढ्नुपर्नेछ। धार्मिक अभियन्तासँगको भेटले मन शान्त बन्नेछ। परिवारको सल्लाह लिएर अगाडि बढ्नु उचित हुनेछ। मिहिनेत गरेमा सोचेको काम बन्नेछ ।
मीन :बोल्नु अगाडि तीन पटक सोच्नु उचित हुन्छ । दिन सामान्य छ। स्वास्थ्यमा समस्या हुनेछ। साथीभाइबाट असहयोग हुने खतरा छ। शिक्षाको क्षेत्रमा मिहेनतको खाँचो देखिन्छ। व्यापारमा घाटा हुनेछ।
आज २०८३ साल वैशाख ११ गते शुक्रबार। वैशाख शुक्ल पक्षको अष्टमी तिथि । लोकतन्त्र दिवस, गोरखकाली पूजा । तदनुसार सन् २०२६ अप्रिल २४ तारिख। नक्षत्र अनुसार १२ वटा राशि हुन्छन्। चन्द्रमा अनुसार राशि र नक्षत्रका पद अनुसार नाम राखिन्छ। त्यही आधारमा व्यक्तिको दैनिकीको विषयमा भविष्यवाणी हुन्छ।
मेष : दिन सामान्य छ । स्वास्थ्यमा सुधार हुनेछ। साना कुराले मन अशान्त हुनसक्छ। लगानीको क्षेत्र संकटमा पर्ने जोखिम रहेको छ। आज शिक्षा क्षेत्रमा गरेको प्रयास सफल बन्नेछ।
वृष : दिन राम्रो छ । मन शान्त बन्नेछ। व्यापारमा फाइदा हुनेछ। स्वास्थ्यमा गरेको प्रयासबाट लाभ हुनेछ। विपक्षी साथी शान्त भएकाले मौन बसेर आफ्नो काम गर्नु उचित हुन्छ। पारिवारिक मेलमिलाप हुनेछ।
मिथुन : समय राम्रो छ । गुम्न लागेको धन प्राप्त हुनेछ। व्यापारमा फाइदा हुनेछ। दाम्पत्य जीवन सुखमय बन्नेछ। पर्यटन क्षेत्रमा रमाइलो गर्ने अवसर मिल्नेछ। परिवारसँग बसेर रमाइलो गर्ने दिन छ।
कर्कट : लगानीमा अवरोध हुँदा मानसिक तनाव बढ्नेछ। राज्यको तर्फबाट भय बढ्नेछ। सानो रकम भए पनि दान गरेर मनलाई शान्त पार्न सक्नुहुनेछ। संकटमा परिवारको भने साथ र सहयोग मिल्नेछ।
सिंह : शुभ समाचार सुन्ने दिन छ । आज नसोचेको धन प्राप्त हुनेछ। मित्रबाट साथ र सहयोग मिल्नेछ। औषधी नियमित गर्न सकेमा रोगबाट मुक्ति मिल्नेछ। विपक्षी साथीले तपाईंको कामको प्रशंसा गर्नेछन्। छोटो दूरीको सुखद् यात्रा हुनेछ।
कन्या : दिन राम्रो छ । बोली र व्यवहारमा एकरुपता भएमा मान र सम्मान प्राप्त हुनेछ। स्वास्थ्य क्षेत्रमा गरेको प्रयासमा सफलता मिल्नेछ। अग्रजबाट हौसला प्राप्त हुनेछ। गणेशको भजन सुनेर दिनको सुरुवात गर्नु उचित हुनेछ।
तुला : सुख र आनन्द प्राप्त हुने दिन छ। नयाँ लुगा लगाउने अवसर मिल्नेछ। परिवारसँगको सम्बन्ध सुमधुर बन्नेछ। दाम्पत्य जीवन सुखमय बन्दा प्रेम सम्बन्धमा उत्साह बढ्नेछ। शिक्षामा श्रम गर्नुपर्ने दिन छ ।
वृश्चिक : दैनिकी तपाईंका लागि सहज रहेको छ। रमाइलो गर्ने नाममा खर्च बढ्नेछ। स्वास्थ्यमा विशेष ध्यान दिनुपर्ने दिन छ। अरुको कामका लागि आफ्नो समय र खर्च नगर्नु उचित हुनेछ।
धनु :आजको यात्रा तपाईंका लागि कष्टकर बन्नेछ। मन अशान्त बन्ने छ। शिक्षाको क्षेत्रमा मिहिनेत गर्नुपर्ने समय छ। व्यापारमा निरासा बढ्ने भएकाले परिवारको साथ लिएर अगाडि बढ्नु राम्रो हुनेछ।
मकर : काम गर्दा सचेत बन्नु उचित हुन्छ । अचानक मनमा असन्तोष पैदा हुनेछ। कुटुम्बसँग सुमधुर सम्बन्ध बनाएर अगाडि बढ्नु फाइदा हुनेछ। शनिका कारण हरेक काममा बाधा हुनेछ। गणेशको भजन मात्र सुनेर दिनको सुरुवात गरेमा दैनिकी सहज बन्नेछ।
कुम्भ : दिन सुखद् रहेको छ । आज व्यापारबाट लाभ हुनेछ । स्वास्थ्यमा सुधार हुनेछ । तपाईंको काममा विपक्षीलेसमेत साथ दिनेछन् । शिक्षाको क्षेत्रमा गरेको प्रयासमा ढिलासुस्ती हुनेछ ।
मीन : सोचेर काम गर्नु उचित हुन्छ । साना कुराले मनमा निरासा बढ्नेछ। आफ्नै परिवारका कारणले मनमा असन्तुष्टि बढ्नेछ। दैनिक काममा कसैसँग विवाद नगर्नु उचित हुनेछ। राम्रो बोल्दा पनि खराब बुझाइले तनाव बढ्नेछ।
-
अर्थ6 years agoसमाचारमार्फत् आफ्नो चरित्रहत्या गरिएको भन्दै कानेपोखरीका युवा व्यवसायीले गरे पत्रकार सम्मेलन
-
Banner4 years agoसाउनदेखि कुन तहका कर्मचारीको कति तलब ?
-
खेलकुद6 years agoरंगशालाको अवलोकन
-
मुख्य6 years agoशेयर बजारमा झिनो अंकको गिरावट
-
अर्थ6 years agoगोर्खा डिपाटमेन्ट स्टोर विराटचोकलाई ५० हजार जरिवाना
-
मुख्य6 years agoसुन्दरहरैंचामा चोरले बोरामा हालेर लादैं गरेको बच्चालाई आमाले खोस्न सफल
-
मुख्य6 years agoपुस १० गते खण्डग्रास सूर्यग्रहण लाग्ने भएकाले मोरङका संस्थागत विद्यालय बिदा
-
Banner6 years agoगोठगाउँमा पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालय सर्ने, गोठगाउँमा आज साँझ दीप प्रज्वलन गरिने
You must be logged in to post a comment Login