समाजमा कहिलेकाहीँ अकल्पनीय र दुःखद घटनाहरु हुने गर्दछन् । यस्ता घटना हुनुको पछाडि धेरै कारणहरु हुन सक्छ । कहिलेकाहीँ मान्छेको मानसिक स्वास्थ्य ठीक नहँुदा पनि यस्ता दुःखद घटना हुन पुग्छन् । यस्तै दुःखद घटना मोरङको बेलबारीमा भएको छ ।

३० वर्षीय जीवन लिम्बू नामका व्यक्तिले आफ्नी ५५ वर्षकी आमा देवीकुमारी लिम्बूको हत्या गरी आफूले पनि घाँटी रेटेर वीभत्स तरिकाले आत्महत्या गरेका छन् ।

उनी जाँडरक्सीको दुव्र्यसनी तथा मानसिक रोगी भएको पाइएको छ । बेलाबेलामा मानसिक रोगका कारण यस्ता दुःखद घटना हुँदा ‘मानसिक रोगीहरु हिंसात्मक र डरलाग्दा हुन्छन् । उनीहरुलाई घरपरिवार, समाजबाट टाढा राख्नुपर्छ वा बाँधेर राख्नुपर्छ’ भन्ने धारणा आम मानिसहरुमा पाइन्छ ।

मानसिक सन्तुलन गुमाएको व्यक्तिले कसैको हत्या गर्यो रे भन्ने समाचार सुन्दा वा देख्दा मानसिक रोगी हिंसात्मक नै हुन्छन् भन्ने हामीलाई लाग्न पनि सक्छ । तर सबै मानसिक रोगी हिंसात्मक हुँदैनन् ।

नरम खालको मानसिक समस्या भएका व्यक्तिले हत्या, हिंसा गर्ने सम्भावना हुँदैन । कडा खालको मानसिक रोग लाग्दा भने शंका, अत्याधिक आवेग, सोचाइमा हुने मतिभ्रम (Delussion), हेराई, सुनाईमा हुने मित्थावास (Hallucination) का कारण अन्जानवश यदाकदा यस्ता घटना हुने पनि गरेका छन् ।

विशेषगरी जाँडरक्सी तथा लागूपदार्थको दुव्र्यसनी, तथा अन्य मानसिक रोगहरु जस्तो सिजोफ्रेनिया, मेनिया, अति रिस उठ्ने रोग, डिलेरियम, डिमेन्सियाजस्ता रोगमा बिरामी कहिलेकाहीँ आवेगमा आएर हिंसात्मक व्यवहार देखाउन सक्छ ।

उनीहरुले यस्तो घटना कसैलाई दुःख दिन्छु, बदला लिन्छु भनेर जानीबुझी गरेका हुँदैनन् । उनीहरुमा यस्तो सोच्ने क्षमता पनि हुँदैन । यसको अपवाद असामाजिक व्यक्तित्व भएका (Psychopath) हरुमा भने बदलाको भावना हुन्छ । उनीहरु सोचविचार गरिकन अपराध गर्ने गर्दछन् । अपराध गरेकोमा उनीहरुलाई कुनै पछुतो पनि हुँदैन ।

मानसिक समस्यामा परेको व्यक्तिबाट कुनै किसिमको अप्रिय घटना नहोस् भनेर घर परिवारका सदस्यले विशेष ध्यान पुर्याउनुपर्छ । बिरामीले अरुलाई मात्र होइन आफूलाई पनि खतरामा पार्न सक्छ ।

परिवारले ध्यान दिनुपर्ने कुराः
१) कडा खालको मानसिक रोग लागेको व्यक्तिलाई म रोगी छु मैले उपचार गर्नु्पर्छ भन्ने ज्ञान नहुन सक्छ । यस्तो अवस्थामा फकाइफुल्याई अस्पताल लैजानुपर्छ ।
२) उनीहरुसँग विवाद गर्ने, झर्कोफर्को गर्ने, गर्नु हुँदैन । औषधी खान नमान्दा फकाएर खुवाउनुपर्छ ।
३) बिरामी र परिवारलाई असुरक्षाको महसुस भएमा अस्पतालमा भर्ना गर्नुपर्छ ।
४) उनीहरुसँग ठूलो स्वरले बोल्ने, इशाराले बोल्ने, आँखामा आँखा जुधाएर बोल्ने गर्नु हुँदैन ।
५) मानसिक रोगीले भेट्ने गरी हतियार, धारिलो वस्तु, डोरीलगायतका सामान राख्नु हुँदैन ।
६) बिरामी उत्तेजित भएका बेला रेडियो, टिभी बन्द गर्नुपर्छ ।
७) आफूलाई खतरा महसुस भएमा तुरुन्त रोगीबाट टाढा जानुपर्छ ।
(लेखक मनोविद् हुन् । उनी मार्क नेपाल मनोसेवा केन्द्रमा आबद्ध छन् ।)