विराटचोकः पीएलओ ग्रुप प्रालिका निर्देशक भोलेश्वर दुलाल ७ वर्ष अघि पारिवारिक भ्रमणको सिलसिलामा युरोपमा थिए । त्यहाँ उनले यस्तो सार्वजनिक शौचालय देखे जसले उनलाई सोचमग्न बनाइदियो ।

एउटा शौचालयमै धेरै सुविधा उनले पहिलो पटक देखे । अब आफ्नो देशमा र आफ्नो नगरमा नै यस्ता शौचालय बनाउने भनेर उनले सपना देखिहाले । र, युरोपबाटै फर्किनासाथ उनी योजना बनाउन थाले । आफ्नै गृहनगर सुन्दरहरैँचामा एउटामात्रै होइन ८ वटा शौचालय बनाउने अठोटका साथ उनी छलफलमा जुटे ।

सुन्दरहरैंचाको विराटचोक, सलकपुर, हरैँचा, खोर्साने, मृगौलिया, बलिया, गोठगाउँ र गछियामा सुविधासम्पन्न शौचालयका बनाउने निर्णय भयो । शौचालयसँगै अत्याधुनिक इ–लाइब्रेरी, स्मोकिङ जोन, ब्युटी पार्लर, सैलुन पनि सञ्चालन गर्ने र शौचालय सफाइ गर्ने घरवारविहीन श्रमिकलाई शौचालयको तेस्रो तलामा आवास सुविधा दिने निर्णय भयो । जसका लागि जग्गा खोजी गर्दा केही ठाउँमा निःशुल्क र केही ठाउँमा कम मूल्यमा जग्गा पाइयो ।

त्यसपछि विराटचोक, सलकपुर र खोर्सानेमा भवन बनाउन शुरु भयो । यीमध्ये खोर्सानेको भवन निर्माणाधीन अवस्थामा छ । विराटचोक र सलकपुरका भवन भने निर्माण सम्पन्न भएर सञ्चालनमा आइसकेका छन् । शौचालय निर्माण महाअभियानका संयोजक दुलालले शौचालय निर्माणका लागि हालसम्म १ करोड २ लाख रुपैयाँ नगरपालिकाबाट प्राप्त भएको र १ करोड २७ लाख १६ हजार ४ सय ५२ रुपैयाँ संकलन गरिएको जानकारी दिए ।

गत असोज २७ गते प्रदेश नम्बर १ का मुख्यमन्त्री शेरधन राईले सलकपुरमा आयोजित कार्यक्रममा सलकपुर र विराटचोकमा बनेका सार्वजनिक शौचालयको उद्घाटन गरे । उनले सबै एकजुट भएर काम गरे सबै कुरा सम्भव हुने बताउँदै यस्तो सिर्जनशील सोच अन्य पालिकाले पनि आत्मसात गरी ती सोचलाई कार्यान्वयन गराउनुपर्नेमा जोड दिए । शौचालय निर्माणका लागि हालसम्म १ करोड २ लाख रुपैयाँ नगरपालिकाबाट प्राप्त भएको र १ करोड २७ लाख १६ हजार ४ सय ५२ रुपैयाँ संकलन गरिएको बताए । सार्वजनिक शौचालय नहुँदा सवारी साधन जंगलमा सवारी रोकी शौच गर्ने क्रम रहेकाले त्यसलाई रोक्न यो अभियानले साथ दिने उनको भनाइ थियो ।

यस्ता छन् शौचालयका विशेषता
यी शौचालयमा पुस्तकालय र एसीजडित सैलुन रहेका छन् । यस्तै धूमपान गर्नेका लागि अलग्गै कोठा (स्मोकिङ जोन) बनाइएको छ । मोबाइल चार्ज गर्ने ठाउँ हुनुका साथै महिला, पुरुष र अशक्तका लागि बेग्लाबेग्लै शौचालय र स्नानघर छन् भने रजस्वला भएका महिलाका लागि प्याडको पनि व्यवस्था छ ।  अपाङ्गमैत्री सो शौचालयको सुरक्षाका लागि गार्ड रुम पनि बनाइएको छ । बीचको तलामा इ लाइब्रेरीको व्यवस्था गरिएको छ ।

सैलुन, कफी सप, स्मोकिङ जोनको साथै तौल नाप्ने मेसिन, मोबाइल चार्ज गर्ने ठाउँ र शौचालय तल्लो तलामा रहेका छन् । भवनको दोस्रो तलामा रहने पुस्तकालयका लागि पुस्तक सङ्कलन कार्य भइरहेको छ । यसका लागि इन्द्रपुर जेसीजले समन्वय गरिरहेको छ ।

इन्द्रपुर जेसीजका अध्यक्ष गणेशप्रसाद भट्टराईका अनुसार दुवै ठाउँका पुस्तकालयका लागि १ हजार थानभन्दा बढी पुस्तक सङ्कलन भइसकेका छन् । पुस्तक सङ्कलनको लागि जेसीजका १ सय ५६ शाखालाई अनुरोध गरिएको छ । दुवै ठाउँको पुस्तकालय व्यवस्थापनका लागि तत्काललाई २ जना कर्मचारीको व्यवस्था गरिएको छ ।

हरेक दिन बिहान ११ बजेदेखि बेलुका ५ बजेसम्म पुस्तकालय खुला हुने गरेको भट्टराईले बताए । पाठकले पुस्तकालयमा गएर निःशुल्क अध्ययन गर्न सक्छन् । अवस्था सहज भएपछि वार्षिक शुल्क लिने योजना रहेको पनि उनले जानकारी दिए । अहिले शनिबार १ दिन पुस्तकालय बन्द भए पनि आइतबार बिदा दिएर अन्य दिन पुस्तकालय खोल्ने तयारी भइरहेको पनि उनले बताए । इच्छुक व्यक्तिले पुस्तकालयलाई पुस्तक दिएर सहयोग गर्न सक्ने र त्यसको अभिलेख राखिने पनि भट्टराईले जानकारी दिए ।

शौचालय प्रवेश गर्नका लागि शुरुमै मेसिनमा सिक्का खसाउनुपर्नेछ, अनिमात्रै ढोका खुल्छ । तर केही समयका लागि शौचालय प्रवेश पनि निःशुल्क गरिएको बताइएको छ ।

सुन्दरहरैंचा नगरपालिकाले वर्षभरि सञ्चालन हुने सबै योजनाबाट २ प्रतिशत रकम काटेर शौचालयलाई सहयोग गरेको जनाएको छ । शौचालयको फोहोरबाट ४५ घनमिटरको बायोग्यास जडान गरिएको छ । यसबाट उत्पादन हुने विद्युतले शौचालय र लाइब्रेरीका साथै अन्य ६ घरलाई बिजुली उपलब्ध हुने बताइएको छ ।

शौचालय सञ्चालनको जिम्मेवारी उद्योग वाणिज्य संघले लिएको छ ।