विराटचोकः मोरङको सुन्दरहरैंचा नगरपालिकाबाट बसाइँ सरी जानेको भन्दा बसाइँ सरी आउनेको सङ्ख्या उच्च रहेको छ । त्यसमा पनि वडा नम्बर १० बसाइँ सरी आउनेको रोजाइमा पर्ने गरेको छ । सुन्दरहरैंचामा बसाइँ सरी आउनेमध्ये विगत ३ आर्थिक वर्षमा सबैभन्दा धेरै वडा नम्बर १० मा नै बसाइँ सरी आउने गरेको तथ्याङ्कले देखाउँछ ।

सुनसरीको इटहरी उपमहानगरपालिकासँग जोडिएको यो पालिकामा विशेषगरी पूर्वी पहाडी जिल्ला धनकुटा, भोजपुर, खोटाङ, तेह्रथुम, पाँचथर, इलाम, सङ्खुवासभा लगायतका साथै तराईका केही क्षेत्रबाट बसाइँ सरी आउनेको सङ्ख्या उल्लेख्य छ । शहरीकरणतर्फ उन्मुख हुँदै गरेको यो नगर सुन्दर, शान्त र बसोबासका लागि उपयुक्त भएकाले पनि नागरिकको आकर्षण बढेको हो । ग्रामीण क्षेत्रको जनसङ्ख्या क्रमशः घट्दै गइरहेको बेला यस क्षेत्रमा भने जनसङ्ख्या बढ्दो क्रममा रहेको छ ।

नगरपालिकाको तथ्याङ्क अनुसार आर्थिक वर्ष २०७६\०७७ मा बसाइँ सरी आउनेको सङ्ख्या २ हजार ५२ रहेको छ भने बसाइँ सरेर जानेको सङ्ख्या ४ सय ८० रहेको छ । सो आर्थिक वर्षमा ५४४ परिवार बसाइँ सरी आएका छन् भने १४३ परिवार बसाइँ सरी गएका छन् । सबैभन्दा धेरै वडा नम्बर १० मा ७९ परिवारका ३०० जना बसाइँ आएका छन् भने सबैभन्दा धेरै वडा नम्बर ११ बाट ११ परिवारका ३७ जना बसाइँ सरी गएका छन् । सबैभन्दा कम वडा नम्बर २ मा २४ परिवारका ७० जना बसाइँ सरी आएका छन् भने सबैभन्दा कम वडा नम्बर वडा नम्बर ३ र १० बाट १९\१९ जना बसाइँ सरी गएका छन् ।

आर्थिक वर्ष २०७७\०७८ मा बसाइँ सरी आउने २ हजार ७ सय ४८ जना रहेका भने बसाइँ सरी जानेको सङ्ख्या ९ सय रहेको छ । सो आर्थिक वर्षमा ७ सय ७४ परिवार बसाइँ सरी आउँदा २ सय ५७ परिवार बसाइँ सरी गएका छन् । यो आर्थिक वर्षमा पनि सबैभन्दा धेरै वडा नम्बर १० मा १२२ परिवारका ४४१ जना बसाइँ सरी आएका छन् । सबैभन्दा धेरै वडा नम्बर ११ बाट ३८ परिवारका १३७ जना बसाइँ सरी गएका छन् । सबैभन्दा कम वडा नम्बर १ मा १७ परिवारका ४९ जना बसाइँ सरी आएका छन् भने सबैभन्दा कम वडा नम्बर ८ बाट ८ परिवारका २१ जना बसाइँ सरी गएका छन् ।

आर्थिक वर्ष २०७८\०७९ मा आइपुग्दा यो दर बढेर बसाइँ सरी ६ हजार १ सय १६ जना आएका छन् भने बसाइँ जानेको सङ्ख्या १ हजार ६ सय ८५ जना रहेको छ । गत आर्थिक वर्षमा १ हजार ७ सय परिवार बसाइँ सरी आएका छन् भने ५ सय १३ परिवार बसाइँ सरी गएका छन् ।

गत आर्थिक वर्षमा पनि अघिल्ला २ आर्थिक वर्षको झैँ वडा नम्बर १० मा सबैभन्दा धेरै मानिस बसोबासका लागि बसाइँ सरी आएका छन् । सो वडामा गत आर्थिक वर्षमा २३९ परिवारका ८१९ जना मानिस बसाइँ सरी आएका छन् । त्यस्तै, वडा नम्बर ६ बाट धेरै बसाइँ सरी गएका छन् । सो वडाका ६२ परिवारका २०० जना बसाइँ सरी गएको नगरपालिकाको तथ्याङ्कले देखाउँछ । सबैभन्दा कम बसाइँ सरी जानेमा वडा नम्बर १२ रहेको छ । सो वडाबाट २६ परिवारका ७५ जना बसाइँ सरी गएका छन् भने सबैभन्दा कम वडा नम्बर १ मा २८ परिवारका ११४ जना बसाइँ सरी आएका छन् ।

१२ वटा वडा रहेको यो नगर बसोबासका लागि योग्य मानिन्छ । जनसङ्ख्या वृद्धि र शहरीकरणले शहरी क्षेत्रको स्रोत, साधन, सेवा सुविधा, भौतिक पूर्वाधार विकास, वातावरण र सुशासनमा समस्या ल्याउने देखिएको छ ।

शहरीकरणले जनसङ्ख्या वृद्धिसँग सेवा, सुविधा, सडक, विद्युत, खानेपानी आदिको व्यवस्थापन गर्न कठिन हुने छ । यसले गर्दा अत्यावश्यक पूर्वाधारहरु तथा सेवाहरुमा न्यून पहुँच हुन्छ । मापदण्ड बिना जग्गा प्लटिङ गर्ने, घर बनाउने कार्यले शहरी व्यवस्थपन र वातावरणीय समस्या सिर्जना भइरहेको छ । सडक विस्तार, ढल निकास, फोहरमैला व्यवस्थापन र आपतकालीन सेवा पु¥याउन चुनौती थपिएको नगरपालिकाको भनाइ छ ।

शहरीकरणले झैझगडा चोरी, डकैती, जस्ता आपराधिक क्रियाकलाप बढ्ने तथा शान्ति सुरक्षाका साथै सामाजिक, सांस्कृतिक र आर्थिक क्षेत्रमा समस्या सिर्जना हुने गरेको पाइन्छ । उता, बढ्दो बजारीकरणले व्यापर व्यवसायमा सहयोग पुग्ने गरेको छ ।