फागुन २५ गते अर्थात् ८ मार्चको दिन ११० औँ अन्तर्राष्ट्रिय नारी दिवस मनाइँदैछ । यस पटकको नारा ‘म समानताको उत्पादक हुँ, महिलाको अधिकार अनुभूति गर्दैछु’ भन्ने रहेको छ । नारी दिवसको अवसर पारी निष्पक्ष खबरले फागुन २५ गतेसम्म हरेक दिन विभिन्न क्षेत्रमा सङ्घर्षशील सुन्दरहरैंचाका केही नारीको अनुभव र सङ्घर्षको कथा पाठकसामु पस्कन लागेको छ । त्यसै क्रममा हातेमालो बहुउद्देश्यीय सहकारी संस्थाकी प्रबन्धक योजना शर्माले वित्तीय क्षेत्रमा गरेको योगदानको बारेमा उल्लेख गर्ने प्रयास गरिएको छ ।

सुन्दरहरैंचा–५ तीनपैनीमा जन्मिएकी योजना शर्मा हातेमालो बहुउद्देश्यीय सहकारी संस्थाकी प्रबन्धक हुन् । उनको कुशल व्यवस्थापनका कारण सहकारीले उन्नति गरिरहेको संस्थाका अध्यक्ष केदार गुरागाईं बताउँछन् ।

नारी दिवसको अवसरमा शर्माको व्यवस्थापकीय अनुभव प्रकाशन गर्ने उद्देश्यले उनको कार्यकक्षमा पुग्दा उनले आफूले जन्मघरमा लैङ्गिक विभेद नभोगे पनि केही समय कर्मघरमा भने विभेदपूर्ण व्यवहार भएको अनुभव गरिन्। जन्मघरमा छोरालाई भन्दा छोरीलाई अझै बढी माया गरेको उनले स्मरण गरिन् ।

विवाहपछि भने उनले सोचेजस्तो भएन । पारिवारिक जिम्मेवारी, परिवारको कृषिकर्म, बुहारीलाई पढाउनुहुन्न भन्ने मान्यताका कारण विवाहपछि पढाइलाई निरन्तरता दिन गाह्रो भयो । आत्माबाट नै म केही गर्छु भन्ने इच्छा आएपछि केहीले पनि नरोक्ने उनको अनुभव छ । पढाइलाई निरन्तरता दिन श्रीमान्ले सहयोग गरेपछि स्नातकोत्तरसम्मको अध्ययन गर्न उनी सफल भइन् ।

स्नातक तहको अध्ययन सक्नासाथ २०५९ सालदेखि हातेमालो सहकारीमा कर्मचारीको रूपमा प्रवेश गरिन् । त्यसको १ वर्षपछि उनले प्रबन्धकको जिम्मेवारी पाइन् । यसरी डेढ दशकभन्दा अघिदेखि उनको कुशल प्रबन्धकत्वमा सो सहकारी अघि बढिरहेको छ । २०६९ सालमा ६६ औं सहकारी दिवसको अवसरमा उनले मोरङको उत्कृष्ट सहकारी व्यवस्थापकको अवार्ड पनि पाइन् ।

शर्माले शिक्षाशास्त्र सङ्कायमा २०६६ सालमा सुकुना बहुमुखी क्याम्पसबाट स्नातकोत्तरको अध्ययन पूरा गरिन् । त्यसपछि सुकुनामै स्नातकोत्तर तहमा उनी २ विषय पढाइरहेकी पनि छिन् । ‘समय व्यवस्थापन गर्नु महिलाका लागि अझ चुनौतीको विषय हो’, उनी भन्छिन्, ‘तैपनि सहकारी, कलेज, घरगृहस्थी सबैलाइ मैले उचित व्यवस्थापन गरिरहेकी छु ।’ पाथीभरा महिला समूहमा कोषाध्यक्षको रूपमा पनि उनी कार्यरत रहेकी छिन् । यो समूहले समाजसेवाको क्षेत्रमा काम गरिरहेको छ ।

सुन्दरहरैंचाका सहकारीको पहिलो महिला प्रबन्धक हुँदा कस्तो अनुभव गरिरहनुभएको छ भन्ने प्रश्नमा उनले महिला भएकै कारणले अप्ठ्यारो परिस्थितिको सामना गर्नु नपरेको बताइन् । संस्थामा आर्थिकलगायतका समस्या पर्दा सञ्चालक समितिसँग सहकार्य गरी काम गर्ने गरेको र संस्थाले पनि आफूमाथि विश्वास गरेको उनी बताउँछिन् ।

‘अहिले त सुन्दरहरैंचाका आधा दर्जनभन्दा बढी सहकारीका प्रबन्धक महिला हुनुहुन्छ । साथै त्यति नै सङ्ख्यामा सहकारीको नेतृत्व पनि महिलाहरुले गरेको अवस्था छ’, उनी भन्छिन्, ‘यसरी हेर्दा अवसर दियो भने महिलाहरुले पनि गर्न सक्छन् भन्ने प्रमाणित हुँदै गएको छ । राज्यले संविधानमा नै महिलाहरुको अधिकारलाई सुनिश्चित गरिदिएपछि धेरै महिलाले अवसर पनि पाउनुभएको छ । तर पनि हाम्रो समाज अझै पनि पितृसतात्मक सोचको घेराबाट बाहिर आउन नसकेको यथार्थ हो र यसलाई शिक्षाको माध्यमबाट हटाउँदै जानुपर्छ ।’

समाजमा महिलालाई पछि पारिएको हो वा महिला आफैँ पछि परेका हुन् भन्ने जिज्ञासामा दुवै विचार सही भएको उनको भनाइ छ । महिला आफैँ पनि पछि परेका र महिलालाई समाजले पनि पछि पारेको दुवै सत्य भएको उनले सुनाइन् ।

‘जबसम्म महिलाहरु आफैँ केही गर्छाैँ भनेर अगाडि आउनुहुन्न तबसम्म परिवर्तन सम्भव छैन । महिला आफैँले बाटो खोल्ने हो,’ उनले भनिन्, ‘अझ राजनीतिक रूपमा त महिलालाई धेरै पछि पारिएको छ । कुनै पनि राजनीतिक पदमा पुग्न महिलाले धेरै नै सङ्घर्ष गर्नुपर्छ ।’

अहिले सङ्घीयता कार्यान्वयन गर्ने क्रममा पनि कार्यकारी पदहरु नगरप्रमुख, गाउँपालिका अध्यक्ष जस्ता पदमा अत्यन्तै न्यून मात्रामा टिकट दिइएको र औँलामा गन्न सकिने गरी मात्र विजयी हुनु भनेको राजनीतिक रूपमा महिलालाई पछि पारिएको उनको तर्क छ ।

आफ्नो सहकारीको सञ्चालक समिति महिलाका यस्ता कार्यक्रमप्रति सकारात्मक भएको र महिलाको आवश्यकतालाई हेरेर सीपमूलक कार्यक्रम सञ्चालन गरेकाले महिलाको जीवनस्तर उकास्न सजिलो भएको उनको भनाइ छ ।

सुन्दरहरैंचा नगरपालिकाले महिलाका लागि धेरै सीपमूलक कार्यक्रम ल्याएको र हरेक वडामा विभिन्न यस्ता कार्यक्रम ल्याइनु सकारात्मक हुनुका साथै यसले महिलाको आर्थिक पक्षलाई सबल बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने उनको भनाइ छ । त्यस्ता कार्यक्रमले महिला अधिकारलगायतका अन्य अधिकार सुनिश्चित गर्ने उनले बताइन् ।

समाजमा महिला हिंसामात्रै नभई पुरुष हिंसा पनि बढिरहेको पाएको उनले सुनाइन् । पुरुष हिंसामा पर्नुको मुख्य कारण चाहिँ अशिक्षित महिलालाई बढी स्वतन्त्रता दिनुको परिणाम भएको उनको अनुमान छ । ‘देवानी संहिताले महिलाका धेरै अधिकारलाई सुनिश्चित गरिदियो तर महिलाले यसको दुरुपयोग पनि गरेका छन् ,’ उनी भन्छिन्, ‘वैदेशिक रोजगारमा जाने कतिपय पुरुष लैङ्गिक हिंसामा परेका हुनाले यसलाई न्यूनीकरण गर्नका लागि जनचेतना जगाउन आवश्यक छ ।’

यो नारी दिवसबाट महिलामा आत्मबल बढाई लैङ्गिक असमानता र महिला हिंसाका अन्त्यका लागि एक हुन उनी अनुरोध गर्छिन् । अन्धकारलाई सराप्नुभन्दा पनि आफैँले दियो बाल्नु उत्तम हुने उनको भनाइ छ । पुुरुषले अघि बढ्न दिएनन् भन्नुभन्दा पनि आफू चाहिँ के गर्दैछौँ  त भनी आफ्नो योग्यता र क्षमता बढाउनतर्फ लाग्नुपर्छ भन्ने उनको सुझाव छ ।

अध्यात्ममार्फत् नेतृत्व र क्षमताको विकास गराउँदै (नारी दिवसः विशेष १)