विराटचोकः अहिले देशमा ‘लकडाउन’ छ । घुमफिर गर्न त के एउटा घरबाट अर्काे घरमा निस्कन पनि पाइँदैन । सबैतिर कोरोनाको सङ्क्रमणको त्रास छ । यस्तो अवस्थामा हरेक समाचार पनि कोरोनासँग सम्बन्धित मात्रै छन् ।

यही बीचमा स्वास्थ्यभन्दा फरक सामग्री यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ । यो सामग्री अध्ययन गरी कोरोनाको सङ्क्रमणको त्रासपछि यस्ता पर्यटकीय क्षेत्रको भ्रमण गरी मन बहलाउन सकिन्छ । त्यसै क्रममा सुन्दरहरैंचाको विराटचोक बजारमा रहेको कालीखोला पोखरीको बारेमा यहाँ पाठ्यसामग्री प्रस्तुत गरिएको छ ।

हजारौँ बिघा जमिनमा सिँचाइ हुने गरी बजारभित्रै पानी उम्रिएको एक पोखरी हो कालीखोला पोखरी । २००८ सालमा देवी स्थापना गरी यहाँ पूजा गरिँदै आएको छ । अहिले २ परिवार बसेर दैनिक पूजा गर्दै आएका छन् ।

देवीसँग कुस्ती खेलेको अनुभव रहेका स्थानीय बनुलाल चौधरी कालीखोला क्षेत्रमा साक्षात् भगवान् अर्थात् देवीको रूप देखा पर्ने बताउँछन् । चौधरी २०३७ सालतिर खेती गर्न हाल रहेको पोखरीको उत्तरतर्फको जग्गामा जाने गरेका थिए ।

काम सकेर मध्याह्न्नको समयमा खाना खान घर जाँदा बाटोमा बच्चाजस्तो देवीको रूप अगाडि देखा परेको बताउँदै देवी देखा परेपछि आफूमाथि आइलागेको र देवीसँग कुस्ती खेलेको उनी सुनाउँछन् । सो क्षेत्रमा कसैले फोहोर गरे आफू मुर्छा पर्ने, बेहोस हुने, गरेको समेत उनले सुनाए । कसैले नराम्रो गरेमा देवी प्रकट भई सचेत गराउने गरेको र आफूले पनि कुनै नौलो फल पाउँदा नयाँ वर्षमा देवी थानमा चढाउने गरेको उनले बताए ।

पहिले सफा, पानी भएकाले यस क्षेत्रका मानिसले त्यहाँको पानी प्रयोग गर्दथे । त्यसबेलामा थोरै घर भएकाले पिउने पानीको स्रोत भनेको त्यो पोखरी नै भएको स्थानीय बताउँछन् । साक्षात् भगवान भएको क्षेत्रमा अहिले फोहोरको डङ्गुर थुप्रिँदा त्यस क्षेत्रमा जाँदा नराम्रो लागेको समेत देवीसँग कुस्ती खेल्ने चौधरी बताउँछन् ।

विभिन्न व्यक्ति सङ्घ संस्थाको सहयोगमा यस आसपास कालीमन्दिर, शिव, गणेश राधाकृष्ण, भीमसेनलगायत विभिन्न देवदेवीको मन्दिर रहेका छन् ।
२०६० सालदेखि यस क्षेत्रमा प्रत्येक वर्ष माघे संक्रान्ति पर्वका अवसरमा एक दिन मेला लाग्ने गरेको मंगल स्मृति प्रतिष्ठान नेपालका अध्यक्ष डिल्लीराम अधिकारीले बताए । शुरुका दिनमा पटुवाको खाडीमा ६ ओटा पाइपको धाराबाट शुरु गरिएको मकर स्नान मेला क्षेत्रमा हाल २६ लाख रुपैयाँको सरकारी सहयोगमा निर्माण गरिएका ९ ओटा आकर्षक धारा रहेका छन् ।

एक दिन लाग्ने मेला भए पनि सबै जातजातिका संस्कृति झल्कने झाँकी, भजन कीर्तनका साथमा सांस्कृतिक कार्यक्रम गरेर भव्य रूपमा मेला लाग्ने गरेको छ । जलाशय क्षेत्र भएकाले यहाँ प्रत्येक वर्ष छठ पूजा पनि हुन्छ ।

पर्यटकीय क्षेत्रका रूपमा विकास गर्नुपर्ने
यस पोखरीलाई धार्मिक पर्यटकीय क्षेत्रका रूपमा विकास गर्न सके आयआर्जनसँगै यो ठाउँको पहिचानलाई देशभर चिनाउन सकिने सम्भावना देखिन्छ । यो ठाउँलाई धार्मिक पर्यटकीय क्षेत्रको रूपमा विकास गर्नुपर्ने कालीखोला बहुउद्देश्यीय सामुदायिक सेवा समितिका अध्यक्ष शिवप्रसाद दाहाल बताउँछन् ।

हाल निर्माण भएको पोखरी २०७२ सालको भूकम्पपछि सुकेको थियो । गत चैतमा पर्यटन बोर्डबाट १ करोड ३५ लाख रुपैयाँ बजेट विनियोजन भएको थियो । त्यसमा ठेक्का लागेको ९२ लाखको पनि ५५ प्रतिशत मात्र खर्च भएको थियो । सो खर्चमा पोखरी वरिपरी घेराबारा, एउटा किचन निर्माण र मंगलस्मृति प्रतिष्ठानको अगाडि प्रशासनिक भवनको फाउण्डेसन निर्माण गरिएको छ ।
नौधारा दक्षिणको पोखरीलाई फराकिलो पार्ने र बनेको पोखरीभित्र संरचना बनाउने काम भएको छ । यस्तै, एउटा बोरिङसमेत गाडिएको छ । अहिलो पोखरीमा कमलको फूल हेर्न मानिसहरू आउने गर्दछन् ।

नौधाराको दक्षिणतर्फ ठूलो जलाशय क्षेत्र रहेको छ । यस क्षेत्रमा सुन्दर पोखरी निर्माण गर्न सके अनि माछापालन गर्न सके आन्तरिक पर्यटकलाई बोटिङका लागि तान्न सकिने सम्भावना छ ।
बस्तीसँगै विभिन्न सामुदायिक भवन तथा धार्मिक मन्दिरहरू निर्माण हँुदा मेलास्थल साँघुरिँदै गएको छ । करीब २ बिघा ९ कठ्ठा जग्गा रहेको भए पनि संरचना निर्माणले गर्दा खुला क्षेत्रको अभाव बढ्दै गएको छ ।