विराटचोकः आज मध्यरातदेखि प्रतिनिधिसभा र प्रदेश सभा निर्वाचनका लागि आचारसंहिता लागू हुने निर्वाचन आयोगले जनाएको छ । आयोगले भदौ १३ गते जारी गरेको निर्वाचन आचारसंहितामा संघीय सरकारका मन्त्री, प्रदेश सरकारका मन्त्री र स्थानीय तहका कार्यपालिका सदस्यलाई चुनाव प्रचारप्रसारमा बन्देज गरिएको छ ।

उनीहरुले कुनै दलको पक्ष विपक्षमा प्रचारप्रसार गर्न पाउने छैनन् । आफू उम्मेद्वार भएको ठाउँमा भने प्रचार गर्न जान पाए पनि सरकारी स्रोतसाधन प्रयोग गर्न पाउँदैनन् । यो व्यवस्था अनुसार अहिले पदमा रहेका व्यक्तिहरु आफू उम्मेद्वार भएको अवस्था बाहेक अन्यत्र प्रचारप्रसार गर्न जान नपाउने भएका हुन् । संवैधानिक पदाधिकारीहरुले कुनै दल वा उम्मेदवारको पक्ष वा विपक्षमा लाग्न र प्रचारप्रसारमा संलग्न हुन नपाउने तथा आफ्नो कार्यालय र आवास कुनै पनि उम्मेद्वारहरुलाई प्रयोग गर्न दिन नपाउने आयोगले जनाएको छ ।

सरकारी कर्मचारीलाई कुनै दलको पक्ष वा विपक्षमा लाग्न निषेध गर्नुका साथै कार्यशाला गोष्ठी, सभा सम्मेलन लगायतका कार्यक्रम गर्न नपाउने व्यवस्था छ । सार्वजनिक संस्थान र त्यहाँ काम गर्ने कर्मचारीहरुलाई समेत यही नियम लागू हुने भएको छ । कुनै परियोजना वा विकास समितिमा आवद्ध कर्मचारीले पनि दल र उम्मेदवारको पक्ष वा विपक्षमा लाग्न नपाउने आचार संहितामा व्यवस्था छ ।

उता, निर्वाचनमा खटिने कर्मचारीले कुनै उम्मेदवारको पक्षविपक्षमा लाग्न पाउँदैनन् । सुरक्षा निकाय र सुरक्षासम्वद्ध कर्मचारीलाई पनि कुनै दल वा उम्मेद्वारको पक्षविपक्षमा लाग्न रोक लगाइएको छ । विश्वविद्यालयदेखि विद्यालयसम्म काम गर्ने अध्यापकले तटस्थता अपनाउनुपर्नेछ । उनीहरुले कुनै पनि दल वा उम्मेद्वारको प्रचारप्रसारका लागि सामाजिक सञ्जाल पनि प्रयोग गर्न पाउँदैनन् ।

गैरसरकारी संस्थाहरुले कुनै नयाँ योजना सुरुवात गर्न, शिलान्यास गर्न र उद्घाटन लगायतका काम गर्न नपाउने भएका छन् ।

दलहरुले प्रचारप्रसार गर्नुअघि स्थानीय प्रशासनको अनुमति लिनुपर्नेछ । प्रचारप्रसारमा संलग्न व्यक्तिले स्टिकर, टिसर्ट, टोपी लगायतका प्रचार सामग्री बनाउन र प्रयोग गर्न पाउँदैनन् । देशव्यापी प्रचारप्रसारका लागि दुई जनालाई मात्रै मुख्य प्रचारकको रुपमा व्यवस्था गर्न निर्वाचन आयोगमा निवेदन दिनुपर्नेछ र आयोगको अनुमतिपछि उनीहरुले हेलिकप्टर प्रयोग गर्न पाउनेछन् । तर प्रधानमन्त्रीदेखि स्थानीय तहको कार्यपालिका सदस्य यसरी मुख्य प्रचारक भएर प्रचार प्रसारमा हिँड्न पाइँदैन ।

बिहान ७ बजेदेखि साँझ ७ बजेसम्म मात्रै प्रचारप्रसार गर्न पाइने र प्रचारप्रसारमा बालबालिकाको प्रयोग गर्न नपाइने भएको छ । तोकिएको आकारमा भन्दा ठूला चुनाव चिह्न र झण्डा राख्न पाइने छैन । मनोनयन र घरदैलो कार्यक्रममा जाँदा बढीमा २५ जनाको टोली हुनुपर्ने नियम छ । त्यस्तो कार्यक्रममा बाजा, गाजा र झाँकी समावेश गर्न रोक लगाइएको छ ।

सञ्चारमाध्यमले तोकेको सीमामा रहेर प्रचारप्रसार सामग्री प्रकाशन र प्रशारण गर्न पाए पनि अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यममा निर्वाचन सामग्री प्रचारप्रसार गर्न नपाइने भएको छ । उम्मेदवारहरुले मनोनयन दर्ता गर्दा नै अनुमानित खर्च रकम र त्यसको स्रोत खुलाउनुपर्ने भएको छ । त्यसका लागि छुट्टै बैंक खाता खोल्नुपर्ने र खर्च गर्ने पदाधिकारी तोक्नुपर्ने भएको छ । त्यसको सबै विवरण निर्वाचन अधिकृतको कार्यालयमा बुझाउनुपर्ने तथा २५ हजारभन्दा बढी चन्दा लिएमा बैंकिङ कारोबार गर्नुपर्ने नियम छ ।

उम्मेदवारहरुले मनोनयनपत्रका साथ सम्पत्ति विवरण समेत पेश गर्नुपर्ने भएको छ । गोप्य रहने त्यस्तो विवरण उम्मेदवार निर्वाचित भएमा सार्वजनिक हुने र निर्वाचित नहुनेले सो विवरण फिर्ता लैजानुपर्ने भएको छ । निर्वाचित नहुने उम्मेदवारहरुले सम्पत्ति विवरण फिर्ता नलगे त्यस्तो विवरण आयोगले नष्ट गर्ने जनाएको छ ।